Aquarium thermometer: kiezen, plaatsen en controleren

Een aquarium thermometer is onmisbaar: het LICG noemt een thermometer belangrijk en adviseert de watertemperatuur elke dag even te controleren. Een losse thermometer vertelt je wat de knop van de verwarming niet zegt, en met een bak smeltend ijswater controleer je in 10–15 minuten of hij binnen 0,5 °C nauwkeurig is (GLOBE, z.d.).

Waarom heb je een thermometer in het aquarium nodig?

Je hebt een thermometer nodig omdat de temperatuur zo min mogelijk mag schommelen en je zonder meting niet weet of de verwarming doet wat je hebt ingesteld. Het LICG adviseert een verwarming met thermostaat "zodat de temperatuur zo min mogelijk schommelt", omdat veel dieren daar niet goed tegen kunnen, en een thermometer om dat dagelijks te controleren.

De stand van de knop is een instelling, geen meting. Daarom staat ook in het artikel over aquariumverwarming dat je met een losse thermometer controleert hoe warm het water werkelijk is. Een thermometer verraadt bovendien problemen van buitenaf: zon op de bak maakt de watertemperatuur volgens het LICG "niet goed constant", en in de zomer moeten sommige bakken zelfs gekoeld worden. Hoe je dat aanpakt, lees je bij aquarium koelen.

Temperatuur werkt ook door in andere waarden. Warm water houdt minder zuurstof vast; dat verband staat uitgelegd in zuurstof en temperatuur.

Welke soorten aquarium thermometers zijn er?

Er zijn vier gangbare soorten aquarium thermometers: een glazen vloeistofthermometer in het water, een plakstrip op de buitenkant van de ruit, een digitale thermometer met voeler, en de display van een geregelde verwarming. Voor de dagelijkse controle wil je een thermometer die het water zelf meet.

De laatste rij is het belangrijkst. Wil je weten of je verwarming goed werkt, dan heb je een tweede, losse meting nodig. Een digitale thermometer met min/max-geheugen laat ook zien hoe ver de temperatuur 's nachts zakt, iets wat het LICG uitdrukkelijk noemt: houd rekening met de nachttemperatuur in de kamer in de winter.

Waar hang je de thermometer in het aquarium?

Hang de thermometer aan de andere kant van de bak dan de verwarming, halverwege de waterhoogte, zodat je meet wat de vissen ervaren en niet de warme stroom vlak bij het element. Het LICG adviseert de verwarming laag in de bak te plaatsen zodat de warmte goed verdeeld wordt; meet je ver daarvandaan, dan zie je of die verdeling klopt.

1. Kies de koudste plek. Meestal de hoek het verst van de verwarming en de filteruitstroom.
2. Halverwege de waterhoogte. Daar meet je het water waarin de meeste vissen zwemmen.
3. Op ooghoogte afleesbaar. Dan lees je hem echt elke dag af.
4. Niet in de zon. Zon maakt de watertemperatuur volgens het LICG niet goed constant, en dan meet je een momentopname.
5. Plakstrip apart beoordelen. Hang er een losse thermometer naast en vergelijk een week lang.

Een dekruit helpt de temperatuur stabiel te houden, omdat het water er minder snel door verdampt (LICG, z.d.). Bij een kempvis is dat extra belangrijk: het LICG schrijft dat die ziek kan worden als de lucht boven het water kouder is dan het water zelf.

Hoe controleer je of je aquarium thermometer klopt?

Je controleert een thermometer in een bak smeltend ijswater: na 10–15 minuten hoort hij 0 °C aan te wijzen, en tussen −0,5 en +0,5 °C is hij in orde (GLOBE, z.d.). Die test werkt omdat een goed gemaakt mengsel van ijs en water vast op het smeltpunt blijft.

Stap voor stap: de ijswatertest

1. Vul een schone beker van minstens 250 ml met fijngemalen ijs en water, met meer ijs dan water. Gebruik zoet water zonder zout; gedestilleerd water is ideaal.
2. Zet de thermometer erin met het meetpunt of de voeler in het water.
3. Wacht 10–15 minuten en beweeg de thermometer af en toe rustig door het ijswater.
4. Lees af. Tussen −0,5 en +0,5 °C is de thermometer goed.
5. Te hoog? Controleer of er echt meer ijs dan water in de beker zit.
6. Te laag? Controleer of er geen zout in het ijswater zit.
7. Nog steeds daarbuiten? Vervang de thermometer.

Bron: GLOBE-programma, Thermometer Calibration Lab Guide (z.d.).

Rekenvoorbeeld: twee thermometers vergelijken

Bron: toetsgrens van GLOBE (z.d.), voorbeeldwaarden. Thermometer B wijst bijna een hele graad te veel aan. Wie daarop vertrouwt, zet de verwarming lager dan nodig en houdt een tropische bak te koud.

Wanneer gebruik je de thermometer naast de dagelijkse controle?

Naast de dagelijkse blik gebruik je de thermometer bij elke waterwissel en bij het wennen van nieuwe vissen, omdat temperatuurverschillen dan het grootste risico vormen. OATA schrijft dat nieuw water gelijk moet zijn aan het bakwater in onder meer temperatuur, "to reduce shock and limit unnecessary stress".

Reken het volume van je wissel uit met de waterwisselcalculator, en lees hoe je nieuwe dieren laat wennen in nieuwe vissen wennen en quarantaine. De temperatuur hoort ook in je vaste meetlijstje bij aquariumwater testen.

Veelgemaakte fouten met een aquarium thermometer

• Vertrouwen op de knop van de verwarming. De instelling is geen meting.
• De thermometer vlak naast de verwarming hangen. Je meet dan de warme stroom, niet de bak.
• Nooit controleren. Een thermometer die een graad afwijkt, zet je hele temperatuurbeleid scheef.
• Een plakstrip als enige meting. Die meet het glas, dat door de kamer wordt beïnvloed.
• Wisselwater op gevoel mengen. Meet het nieuwe water, zoals OATA en het LICG adviseren.

Veelgestelde vragen over een aquarium thermometer

Welke aquarium thermometer is het meest nauwkeurig?

De meest nauwkeurige aquarium thermometer is degene die je zelf hebt gecontroleerd en die in ijswater binnen 0,5 °C van nul blijft. Dat geldt voor een glazen én een digitale thermometer. Een thermometer die in het water meet, verdient de voorkeur boven een plakstrip, omdat die laatste de buitenkant van het glas meet.

Hoe vaak moet je de aquariumtemperatuur controleren?

Controleer de aquariumtemperatuur elke dag even, zoals het LICG adviseert. Meet daarnaast bij elke waterwissel het nieuwe water, omdat OATA wil dat dat in temperatuur gelijk is aan het bakwater. In de zomer en in koude winternachten meet je bij voorkeur 's ochtends en 's avonds, zodat je ook de schommeling ziet.

Waar plaats je de thermometer in het aquarium?

Plaats de thermometer halverwege de waterhoogte, aan de kant van de bak die het verst van de verwarming af ligt. Zo meet je de temperatuur die de vissen werkelijk ervaren. Het LICG adviseert de verwarming laag in de bak te zetten zodat de warmte zich verdeelt; een thermometer aan de overkant laat zien of dat lukt.

Hoe test je of een aquarium thermometer klopt?

Test een aquarium thermometer in een beker smeltend ijswater met meer ijs dan water. Na 10–15 minuten hoort hij tussen −0,5 en +0,5 °C aan te wijzen, volgens de GLOBE-handleiding. Wijst hij te hoog, voeg dan ijs toe; te laag, controleer op zout. Blijft hij daarbuiten, dan vervang je de thermometer.

Is een plakthermometer op de ruit betrouwbaar?

Een plakthermometer is handig om in één oogopslag te kijken, maar hij meet de buitenkant van het glas en niet het water midden in de bak. Hang daarom minstens één losse thermometer in het water en vergelijk een week lang beide waarden. Wijken ze steeds af, vertrouw dan op de thermometer in het water.

Welke temperatuur moet een tropisch aquarium hebben?

Een tropisch aquarium draait vaak rond 25 °C, maar de juiste waarde hangt af van je vissen. Het LICG noemt voor de betta 24–30 °C en gebruikt in zijn rekenvoorbeeld voor een verwarming water van 25 °C. Zoek de waarde per soort op en houd met de thermometer in de gaten dat je daarbinnen blijft.

Waarom wijkt mijn thermometer af van de verwarming?

Een thermometer wijkt af van de verwarming omdat de knop een instelling is en geen meting, en omdat warmte zich niet overal gelijk verdeelt. Vertrouw op een losse thermometer die je in ijswater hebt gecontroleerd. Stel de verwarming in kleine stappen bij en meet de dagen erna opnieuw voordat je weer iets verandert.