Trichopsis pumila (pygmy gourami): klein en thuis tussen de planten

Trichopsis pumila is een klein blijvende labyrintvis uit Zuidoost-Azië. Of ze bij je past, beslis je op drie punten: beschutting en kalm water, zacht tot matig hard water, en klein vreedzaam gezelschap dat haar niet verdringt bij het voer. Klopt dat met je bak, dan is dit een kleine vis die zich tussen de planten thuis voelt. De rubrieken hieronder leggen per onderwerp uit waarom en hoe je dat regelt.

Herkenning en naam: een kleine dwerg met een doorlopende donkere streep

De geldige wetenschappelijke naam is Trichopsis pumila (Arnold, 1936). Het internationale naamregister GBIF accepteert deze naam en verwijst de schrijfwijzen Trichopsis pumilis en Trichopsis pumilus ernaar terug (GBIF, z.d.). In oudere literatuur kom je de oorspronkelijke combinatie Ctenops pumilus Arnold, 1936 en de vorm Trichopsis pumilus var. siamensis Herms, 1953 tegen (Seriously Fish, z.d.). Als Engelse handelsnamen noemt Seriously Fish 'pygmy gourami' en 'dwarf croaking gourami' (Seriously Fish, z.d.). Andere winkelnamen zijn in de gelezen bronnen niet geverifieerd; vraag bij twijfel in de winkel naar de wetenschappelijke naam.

Herkenbaar is de vis aan haar kleine volwassen formaat en aan één doorlopende donkere streep midden over de flank, met daarboven een rij donkere vlekken die samen een tweede streep vormen. Daarmee onderscheid je haar van verwanten zoals de gelijkende maar grotere Trichopsis schalleri (Seriously Fish, z.d.). Het verschil tussen man en vrouw is niet altijd makkelijk te zien: geslachtsrijpe mannetjes kleuren doorgaans intenser en krijgen langere buik-, anaal-, rug- en staartvinnen. Bij geslachtsrijpe dieren kun je met een sterke lamp achter de vis bij vrouwtjes de eierstokken onder de zwemblaas zien liggen (Seriously Fish, z.d.).

Grootte en ruimte: reken met bodemoppervlak, niet alleen liters

Volwassen dieren bereiken volgens de soortbespreking een standaardlengte van 40 millimeter; standaardlengte betekent zonder staartvin (Seriously Fish, z.d.). Het is dus een echte dwerg, maar dat maakt haar nog geen bewoner voor ieder klein bakje.

Seriously Fish noemt een aquarium met een bodemoppervlak van 45 × 30 centimeter, of een gelijkwaardig oppervlak, groot genoeg voor een paar of een kleine groep. Bij die maten vermeldt de bron zelf een inhoud van ongeveer 41 liter (Seriously Fish, z.d.). De bron drukt de maat uit als bodemoppervlak. Ga je later andere soorten toevoegen, beoordeel de totale bezetting dan zoals beschreven in onze gids over aquariumbezetting.

Water en inrichting: kalm, zacht en vol planten

De soort komt voor in het stroomgebied van de beneden-Mekong in Laos, Vietnam, Cambodja en Thailand, en in stroomgebieden in centraal en zuidelijk Thailand; de typelocatie is Saigon in Zuid-Vietnam (Seriously Fish, z.d.). Ze leeft in allerlei stilstaand tot traag stromend, vooral laaggelegen water: moerasbos, veenmoeras, overstromingsvlakten, zijrivieren, irrigatiekanalen, rijstvelden en greppels langs wegen. Daarbij heeft ze een duidelijke voorkeur voor luwe plekken met dichte water- of oevervegetatie (Seriously Fish, z.d.). Rustig water en veel planten zijn dus precies wat je in het aquarium nabootst.

Richt de bak daarom goed beplant en deels beschaduwd in, met oppervlaktedekking van hoge stengelplanten en drijfplanten (Seriously Fish, z.d.). Op kienhout kun je javavaren (Microsorum) of javamos (Taxiphyllum) bevestigen; kleine kleipotten, stukjes pvc-buis of lege fotorolletjes geven extra schuilplekken (Seriously Fish, z.d.). Een laagje gedroogd blad op de bodem zorgt voor nog meer dekking en levert bij het vergaan microben op, die als aanvullend voer voor jongbroed kunnen dienen (Seriously Fish, z.d.).

Voor het water adviseert de soortbespreking 22–28 °C, een pH van 5,0 tot 7,5 en een totale hardheid (GH) van 1 tot 12 dGH (Seriously Fish, z.d.). Wat GH, KH en pH los van elkaar betekenen en hoe je je kraanwater beoordeelt, lees je in ons artikel over pH, KH en GH. In de geraadpleegde database staan voor leefgebieden andere banden: 25–28 °C, pH 6–7 en dH 5–19. De herkomst daarvan is niet na te gaan en het zijn habitatmeldingen, geen bewezen grenzen. De 22 °C uit het verzorgingsadvies is een richtlijn, geen gemeten grens waaronder het meteen misgaat.

Sociaal gedrag en samenhouden: rustig gezelschap van dezelfde maat

Houd deze soort in een paar of een kleine groep, alleen of samen met zeer vreedzame soorten van vergelijkbare grootte. Duidelijk grotere of drukkere medebewoners kunnen haar waarschijnlijk intimideren en bij het voer verdringen (Seriously Fish, z.d.). Als gezelschap noemt de bron kleine schoolvissen uit de geslachten Microdevario, Boraras en Trigonostigma, en kleine modderkruipers uit de geslachten Pangio en Petruichthys (Seriously Fish, z.d.). Een voorbeeld uit een van die geslachten, Boraras maculatus, heeft in onze catalogus een eigen profiel waarin je nagaat of die schoolvis bij jouw water en bak past.

Controleer bij elke combinatie beide kanten: passende verzorging én onderling gedrag. Onze gids aquariumvissen combineren helpt je predatie, territorium en voerconcurrentie vooraf na te lopen. Sommige houders melden bovendien dat deze goerami jaagt op kleine zoetwatergarnalen uit geslachten als Caridina en Neocaridina (Seriously Fish, z.d.). Dat zijn losse houdersmeldingen, geen vastgesteld algemeen gedrag, maar wie vuurgarnalen (Neocaridina davidi) in dezelfde bak wil houden, rekent er beter wel mee.

Voeding: fijn droogvoer en kleine levende hapjes

In het wild eet de soort vermoedelijk insecten en andere kleine ongewervelden; de bron formuleert dat zelf als een vermoeden, niet als een gemeten maaginhoud (Seriously Fish, z.d.). In het aquarium accepteren de vissen droogvoer meestal zodra ze het als eetbaar herkennen, maar de bron adviseert ruim kleine levende of diepvriesvoeders zoals Daphnia, Artemia en rode muggenlarven te geven voor een goede kleur en conditie (Seriously Fish, z.d.). Kies dus fijn droogvoer als basis en wissel af met zulke kleine hapjes.

Let bij het voeren op wie werkelijk eet. Een klein, schuw dier dat telkens wordt weggejaagd, krijgt op den duur te weinig, ook al lijkt er genoeg voer in de bak te komen (Seriously Fish, z.d.). Hoe je porties afstemt op wat de dieren echt opnemen, staat in onze gids aquariumvissen voeren.

Kweek: een schuimnest en een wakende vader

Dit is een schuimnestbouwer. Het mannetje bouwt een nest van belletjes, de paring gebeurt doorgaans in een omhelzing onder dat nest en daarna bewaakt en verzorgt het mannetje het broed alleen (Seriously Fish, z.d.). De eieren komen na 24 tot 48 uur uit; de jongen krijgen de eerste dagen infusoriën-achtig voer, heel fijn levend voer, en daarna bewegend voer zoals microworm en Artemia-naupliën. Ververs dan klein en regelmatig in plaats van groot en af en toe (Seriously Fish, z.d.). Wie gericht wil kweken, gebruikt volgens de bron een aparte kweekbak, tenzij je het paar al alleen houdt. Die kweekbak heeft een zeer goed sluitend deksel, want ook jongbroed heeft de warme vochtige luchtlaag boven het water nodig voor de ontwikkeling van het labyrintorgaan, waarmee deze vissen naast hun kieuwen lucht opnemen (Seriously Fish, z.d.). Dit is de beschrijving uit de naslag: een houvast, geen gegarandeerd recept.

Handel en bescherming

De IUCN beoordeelde de soort in 2012 als 'Least Concern', oftewel niet bedreigd (Wikipedia, z.d., op basis van de beoordeling van Vidthayanon uit 2012). Het is een populaire aquariumvis waarvan volgens de soortbespreking het merendeel van de verhandelde dieren commercieel wordt gekweekt (Seriously Fish, z.d.). Hoeveel procent dat precies is, geven de gelezen bronnen niet.

Valkuilen en wat we niet precies weten

Een valkuil die je vooraf moet regelen, zit in het deksel. Deze vis springt uitstekend, dus de bak moet goed afgedekt zijn en niet tot de rand gevuld; als labyrintvis heeft ze af en toe toegang nodig tot de vochtige luchtlaag die zich boven het water vormt (Seriously Fish, z.d.). Die luchtlaag hoort bij haar luchtademhaling, maar dat maakt haar niet ongevoelig voor ammoniak of nitriet: een goed ingedraaide bak blijft de basis, zoals uitgelegd bij de stikstofkringloop.

Sterke stroming mijdt ze: omdat ze van nature in luwe wateren leeft, volstaat een luchtgedreven sponsfilter dat zachtjes draait (Seriously Fish, z.d.). Tot slot drie punten die om voorzichtigheid vragen. De garnalenjacht hierboven steunt op houdersmeldingen, niet op een dieetmeting of proef. De IUCN-beoordeling dateert uit 2012 en kan achterlopen op de huidige situatie. En de verhouding wildvang tegenover nakweek in de handel is in de gelezen bronnen niet gedocumenteerd; er is alleen de kwalitatieve opmerking dat het merendeel commercieel gekweekt wordt.

Wat nog onzeker is

• De habitatwaarden uit de database (25–28 °C, pH 6–7, dH 5–19) hebben een niet na te gaan herkomst en zijn geen bewezen tolerantiegrenzen; de adviesbanden uit de soortbespreking zijn richtlijnen, geen gemeten overlevingsgrenzen.
• De melding dat de soort op kleine garnalen (Caridina, Neocaridina) jaagt, komt van individuele houders en is geen vastgesteld algemeen gedrag.
• De IUCN-beoordeling 'Least Concern' dateert uit 2012; een recentere beoordeling of populatietrend is in de gelezen bronnen niet gevonden.
• Cijfers over wildvang tegenover nakweek in de handel ontbreken; alleen de kwalitatieve uitspraak over commerciële kweek is gevonden.

Deze praktische basisgids is met AI samengesteld op basis van de vermelde bronnen. Bronnenonderzoek: 2026-09-28. Het artikel beschrijft algemene kennis; de omstandigheden in jouw aquarium kunnen verschillen.