Posthoornslak in het aquarium: herkennen, verzorgen en beheersen

De posthoornslak is een van de bekendste aquariumslakken. Sommige mensen kopen hem bewust om zijn mooie kleur en zijn opruimwerk, anderen vinden hem op een dag ineens met tientallen tegelijk op het glas, meegelift met een plantje. Beide ervaringen kloppen: het is een nuttige grazer die zich snel voortplant als er genoeg te eten is.

Posthoornslak in het kort

Herkennen

Een posthoornslak heeft een platte, in één vlak opgerolde schelp, als een opgerolde posthoorn. Dat onderscheidt hem van de spitse, gedraaide schelpen van bijvoorbeeld de blaashoren of de Maleisische torenslak. Namen als posthoornslak en schijfhoren worden voor verschillende dieren gebruikt. In de aquariumhandel gaat het meestal om de Florida-schijfhoren Planorbella duryi, een soort uit Florida die via de aquariumhandel ook buiten zijn oorspronkelijke gebied terechtkomt (Thunnissen et al., 2024). In Nederlandse sloten leeft daarnaast de inheemse posthoornslak Planorbarius corneus, die groter wordt.

Van P. duryi zijn verschillende kleurvormen te koop: rood en roze (zonder donker pigment, waardoor het rode bloed door het lijf heen schijnt), blauw, en de bruine of gevlekte wildkleur. Het blijft dezelfde soort met dezelfde verzorging. Weet je niet precies welke soort je hebt, vraag dan bij aankoop naar de wetenschappelijke naam en laat de herkenning zo nodig controleren voordat je de verzorging op een specifieke soort afstemt.

Verzorging en voeding

Posthoornslakken grazen algen, aanslag en afbrekend organisch materiaal; de NVWA-risicobeoordeling beschrijft voor P. duryi een gevarieerd voedselgebruik (Thunnissen et al., 2024). Ze eten doorgaans zachte, rottende of afstervende plantdelen en geen gezond blad. Zie je een slak op een plant, dan graast hij meestal de aanslag eraf. In een bak met vissen vinden ze vrijwel altijd genoeg voerresten. Houd je ze bewust in een rustige bak, geef dan af en toe wat geblancheerde groente of een zinkend voertablet.

Bedenk dat opgegeten afval niet uit de bak verdwijnt: een deel wordt slak, een deel komt terug als uitwerpselen. Slakken maken onderhoud van het filter en regelmatige waterwissels dus niet overbodig, en de stikstofkringloop blijft gewoon doorlopen.

Schelp, calcium en waterwaarden

Een slak bouwt zijn schelp van calcium uit het water en het voer. In zacht water met weinig calcium kan de schelp dun, ruw of wit verkleurd raken, vooral bij de punt waar de oudste schelp zit. Onderzoek aan de verwante Planorbella trivolvis liet zien dat jonge slakken bij weinig calcium een schelp met minder calcium vormden, terwijl schelpgrootte en gewicht in die proef niet duidelijk verschilden (Witte, 2021).

GH meet calcium en magnesium samen, dus een GH-meting is geen exacte calciummeting. Middelhard water past de meeste slakken goed; lees de uitleg bij pH, KH en GH. Een witte plek bewijst op zichzelf geen calciumtekort. Kijk naar de nieuwe schelpgroei aan de opening: is die glad en stevig, dan gaat het meestal goed. Voeg niet blind kalk of pH-middelen toe; bij aanhoudende schade is een gerichte beoordeling van water en voeding verstandiger.

Voortplanting

Posthoornslakken zijn tweeslachtig: elk dier heeft mannelijke en vrouwelijke organen. Ze leggen kleine, doorzichtige, gelatineuze legsels met losse eitjes op glas, planten en decoratie (zie de foto). Daaruit kruipen na enige tijd piepkleine slakjes. Laboratoriumonderzoek aan Helisoma duryi (de oudere naam van P. duryi) toonde dat voedsel, temperatuur en duisternis groei en eiproductie beïnvloeden (El-Emam & Madsen, 1982). Meer voer en een warmere bak betekenen dus meestal meer slakken.

Te veel posthoornslakken: wat doe je?

Een plotselinge explosie wijst vaak op een overschot aan voer of afval, al spelen soort en temperatuur ook mee. Zo pak je het aan zonder je bak te ontregelen:

1. Voer minder en gerichter. Geef porties die binnen een paar minuten op zijn en haal resten weg. Zie gericht voeren. Laat je vissen niet hongeren.
2. Ruim afval op. Hevel de bodem af en haal rottende bladeren weg.
3. Vang ze weg. Leg 's avonds een geblancheerd blad sla of een plakje komkommer op de bodem of in een schoteltje. De volgende ochtend zitten er veel slakken op, die je er in één keer uit haalt. Herhaal dit een paar avonden.
4. Verwijder legsels. Schraap de doorzichtige eiklompjes van het glas.

Slakkenmiddelen zijn geen goede eerste stap. Ze kunnen ook garnalen en andere ongewervelden treffen, en een massa dode slakken belast het water. Wil je toch een middel, lees dan de waarschuwingen voor al je bewoners en improviseer nooit een dosis. Koop ook geen vis alleen om slakken op te eten: die heeft zijn eigen ruimte-, voer- en gezelschapseisen.

Wat doe je met de overtollige slakken?

Zet ze nooit uit in een sloot, vijver of ander buitenwater, en gooi ze niet levend weg. Zoek een andere aquariumhouder of een winkel die ze aanneemt, of vraag een dierenarts om advies over een diervriendelijke oplossing. Controleer ook planten en materiaal dat je weggeeft op eitjes en meeliftende slakjes.

Let op: de grote posthorenappelslak is een andere soort

De grote posthorenappelslak, Marisa cornuarietis, is een appelslak en niet hetzelfde dier als Planorbella duryi. De NVWA vermeldt Marisa sinds 7 augustus 2025 op de Europese Unielijst van invasieve exoten (NVWA, z.d.). Daarvoor gelden beperkingen voor houden, kweken, handel en vervoer. Wie de dieren al vóór die datum niet-commercieel hield, mag ze onder voorwaarden houden tot hun natuurlijke dood: ze moeten ingesloten blijven en ontsnappen en voortplanten moet worden voorkomen (artikel 31, Verordening (EU) 1143/2014). Nieuwe aanschaf of kweek valt daar niet onder. P. duryi en P. corneus stonden bij controle op 11 september 2026 niet op de Unielijst; dat is geen toestemming om ze uit te zetten. Raadpleeg bij twijfel de actuele informatie van NVWA en RVO.

Veelgestelde vragen over posthoornslakken

Eten posthoornslakken planten?

Doorgaans niet: ze grazen algen en aanslag en eten zachte, rottende of afstervende plantdelen. Gezond blad laten ze meestal staan.

Waarom heb ik ineens zoveel slakken in mijn aquarium?

Meestal door een overschot aan voer of afval, soms ook door een warmere bak. Eén meegelift slakje of legsel op een plant is genoeg om een groep te beginnen, omdat posthoornslakken tweeslachtig zijn.

Hoe kom ik van posthoornslakken af?

Voer minder, hevel afval weg, leg 's avonds een blad sla of komkommer als lokaas en haal de slakken er 's ochtends af. Verwijder ook de eiklompjes van het glas. Slakkenmiddelen raken vaak ook garnalen.

Is een posthoornslak hetzelfde als een ramshorn snail?

Ja. Ramshorn snail is de Engelse naam voor de posthoornslakken, de slakken met een platte, opgerolde schelp.

Waarom is mijn posthoornslak rood?

De rode en roze vormen missen het donkere pigment in schelp en lijf, waardoor het rode bloed doorschijnt. Het is een kleurvorm, geen ziekte.

Kan ik posthoornslakken in de sloot zetten?

Nee. Laat aquariumdieren nooit los in buitenwater. Zoek een nieuwe houder of een winkel die ze aanneemt.