Waterwaarden
Nitriet: de stille verstikking
Nitriet is de tussenstap in de stikstofkringloop, en het is de gevaarlijkste van de drie. Het verstikt vissen in water waar genoeg zuurstof in zit, en je ziet het niet aan de bak.
In het kort
- Nitriet blokkeert het zuurstoftransport in het bloed.
- Een vis met nitrietvergiftiging ademt snel terwijl het water goed is.
- In een ingedraaide bak hoort nitriet nul te zijn. Elke meetbare waarde is een signaal.
- Vanaf ongeveer 0,5 mg/l is het acuut; daaronder is het een waarschuwing.
- De oplossing is verdunnen en zuurstof, niet een middel.
Wat het doet
Zuurstof wordt in het bloed gedragen door een eiwit dat zich eraan bindt. Nitriet bindt zich aan datzelfde eiwit, en dan is die plek bezet. Het bloed kan dan minder zuurstof vervoeren, ook al zit het water er vol mee.
Dat verklaart het beeld dat mensen beschrijven: vissen die aan het oppervlak hangen te happen terwijl de beluchting gewoon draait. Ze snakken niet omdat er te weinig zuurstof ís, maar omdat ze er niet bij kunnen.
Bij sommige soorten kleuren de kieuwen bruinachtig. Dat is een laat teken.
Wanneer het opduikt
Nitriet hoort in een draaiende bak nul te zijn. Elke meetbare waarde betekent dat de tweede stap van de kringloop het niet bijhoudt. De klassieke momenten:
- Tijdens het indraaien, na de ammoniakpiek. Dat is normaal en hoort erbij, mits er nog geen vissen in zitten.
- Nadat er in één keer veel dieren bij zijn gekomen.
- Na een kuur die het filterbed heeft geraakt.
- Na een grondige filterschoonmaak waarbij te veel materiaal tegelijk is vervangen.
- Als er iets doods in de bak ligt.
Hoe erg is het
Er is geen scherpe grens waaronder het veilig is, maar als richtlijn:
- onder 0,1 mg/l — een signaal dat er iets aan de hand is met je filterbed, en een reden om te kijken wat er veranderd is.
- 0,1 tot 0,5 mg/l — schadelijk bij langere blootstelling. Handelen.
- boven 0,5 mg/l — acuut. Vandaag iets doen.
Gevoelige soorten en jonge dieren lopen eerder schade op dan taaie volwassen vissen.
Wat je doet
Water verversen is hier het krachtigste dat je hebt: je verdunt het probleem direct. Zet de beluchting hoger, want je vissen moeten het met minder transportcapaciteit doen en elke extra zuurstof telt. Stop met voeren tot het op nul staat.
Wat je niet doet is een middel erin gooien. Nitriet is geen ziekteverwekker maar een chemisch probleem, en een kuur belast het filterbed dat je juist nodig hebt.
Je hoort weleens dat keukenzout helpt, omdat chloride de opname van nitriet remt. Er zit een kern van waarheid in, maar de aanbevolen verhoudingen lopen in de literatuur zo ver uiteen dat wij er geen hoeveelheid bij noemen. Verdunnen, beluchten en niet voeren werken bij een huisaquarium hoe dan ook, en ze kunnen niet verkeerd uitpakken.
