Planten
Aquariumplanten: waarom de ene wortelt en de andere juist niet
Vrijwel alles wat in de winkel ligt is boven water gekweekt. Dat verklaart waarom nieuwe planten hun blad verliezen: dat is geen sterven maar een verbouwing. En de tweede grote fout zit in de bodem, want de ene plant moet er juist wel in en de andere er beslist niet.
In het kort
- Nieuw blad dat wegsmelt is normaal. De plant vervangt luchtbladeren door waterbladeren.
- Bij Anubias en Javavaren mag de wortelstok NIET onder de bodem. Daar rot hij weg.
- Bij Cryptocoryne en zwaardplant hoort de kroon precies op bodemniveau: niet erin, niet erboven.
- Rottend blad weghalen is geen netheid maar noodzaak: in een jonge bak geeft het een ammoniakpiek.
- Trek een plant nooit weg omdat hij dood lijkt. De wortelstok loopt vaak weken later opnieuw uit.
Wat je koopt is meestal geen waterplant
Bijna alles wat er in de winkel staat is boven water gekweekt: in potjes op steenwol, of steriel in een gesloten bakje op voedingsgel. Dat is een kweekkeuze en geen bedrog. Boven water groeit het sneller, en de planten komen zonder slakken en algen uit de kwekerij.
Maar het staat zelden op het kaartje, en het verklaart de meest gestelde plantvraag.
Een blad dat in de lucht is gegroeid, is gebouwd tegen uitdroging: een dikke waslaag, huidmondjes die open en dicht kunnen. Een blad dat onder water groeit is precies andersom gebouwd: dun, soms maar een paar cellagen dik, zonder noemenswaardige waslaag, met bladgroen tot in de buitenste cellen.
Waarom dat verschil zo groot is, zit in de natuurkunde. Gas verplaatst zich in water ongeveer tienduizend keer trager dan in lucht. Een blad met een waslaag krijgt onder water dus geen koolstof meer binnen, hoe groen het er ook uitziet.
Het luchtblad wordt daarom afgestoten. Dat is geen ziekte maar een verbouwing, en de plant hergebruikt de voedingsstoffen uit het oude blad voor het nieuwe.
Wat je moet doen is dus bijna niets: het rottende blad weghalen en de wortels met rust laten. Wat je vooral niet moet doen is de plant eruit trekken omdat hij dood lijkt. Bij Cryptocoryne is de wortelstok bijna altijd nog gezond en loopt hij weken later gewoon opnieuw uit.
Waar het blad blijft
Eén ding hoort erbij dat in plantadviezen bijna altijd ontbreekt. Als er veel blad tegelijk wegrot, komt dat als ammoniak in je bak, precies zoals ongegeten voer dat doet.
In een gevestigde bak vangt het filterbed dat op. In een bak die net draait, kan een flinke portie smeltend blad een ammoniak- of nitrietpiek geven bovenop een bacteriebed dat er nog niet is. Dat is de reden om rottend blad er echt uit te halen en niet te laten liggen "tot het vanzelf verdwijnt".
De drie manieren van planten
Dit is de tweede grote fout, en hij is minder vergeeflijk dan de eerste, want hij kost de plant echt het leven.
Wortelstok vrij houden. Anubias en Javavaren groeien vanuit een liggende, horizontale stengel: de wortelstok. Die hoort BOVEN de bodem te liggen, vastgebonden aan hout of steen, met alleen de wortels ertussen. Graaf je hem netjes in zoals je bij een tuinplant zou doen, dan rot hij binnen enkele weken weg. Dit is de vaakst gemaakte plantfout in de hobby.
Kroon precies op bodemniveau. Cryptocoryne, Amazonezwaardplant en Vallisneria groeien vanuit een punt waar blad en wortel bij elkaar komen. Dat punt hoort precies op de bodem: de wortels erin, het groeipunt er net niet onder. Te diep en het groeipunt rot; te hoog en de plant valt om.
Helemaal niet planten. Hoornblad heeft geen wortels en hoort gewoon te zweven of losjes tussen de inrichting te hangen. Javamos bindt je vast aan hout of steen. Waterpest kun je planten of laten drijven; hij groeit allebei.
| Plant | Waar hij hoort | Wat er misgaat |
|---|---|---|
| Anubias, Javavaren | wortelstok boven de bodem, vastgebonden | ingegraven wortelstok rot weg |
| Cryptocoryne, zwaardplant, Vallisneria | kroon precies op bodemniveau | te diep geplant rot bij het groeipunt |
| Hoornblad, Javamos | los of vastgebonden, nooit ingegraven | ingegraven stengel rot af |
Steenwol en gel eraf
Het bruine of grijze blokje om de wortels is steenwol, en dat hoort eraf. Het houdt water en vuil vast, en bij een plant waarvan de wortelstok niet begraven mag worden, is het bovendien precies wat je niet wilt hebben.
Pluk het er voorzichtig uit onder een lauwe kraan. Blijft er wat tussen de fijne wortels zitten, laat dat dan liever zitten dan dat je de wortels afscheurt.
Bij planten uit een gesloten gelbakje spoel je de gel af en verdeel je de pluk in kleine plukjes. Verwacht ook hier dat de kleine, steriel gekweekte blaadjes grotendeels vervangen worden.
Spoelen, weken en garnalen
Het LICG adviseert nieuwe waterplanten te spoelen. Dat is tegen slakkeneieren en meeliftende organismen, en het is een goede gewoonte ongeacht wat er verder in je bak zit.
Over het langer weken van planten voor een garnalenbak, vanwege bestrijdingsmiddelen, moet ik eerlijk zijn: dat is hobbypraktijk en geen officieel advies. Ik heb er geen Nederlandse voorlichtingsbron voor gevonden.
Wat wél telt: de belofte dat planten uit een gelbakje vrij zijn van bestrijdingsmiddelen komt van de kweker zelf. Dat is een verkoopclaim en geen garantie, en zeker geen reden om bij een bak vol garnalen de voorzorg over te slaan. Heb je ongewervelden, spoel dan grondig en houd nieuwe planten liever even apart.
Waar je op moet rekenen qua tijd
Weken, geen dagen. Een plant die vandaag zijn blad verliest, staat over drie weken vol nieuw, dunner, vaak anders gevormd blad. Dat nieuwe blad ziet er soms zo anders uit dat mensen denken dat ze een andere soort hebben gekregen.
Dat is de reden dat geduld hier de belangrijkste vaardigheid is. De meeste planten die "het niet deden" zijn planten die zijn weggegooid tijdens hun verbouwing.
