Het aquariumfilter: vuil afvangen en biofilm behouden

Drie soorten filtering

Mechanisch. Het opvangen van zwevende deeltjes. Door verzameld vuil bij onderhoud uit het systeem te halen, verwijder je ook materiaal voordat het verder wordt afgebroken. Alleen opvangen en laten liggen is nog geen afvoer.

Biologisch. Het huisvesten van micro-organismen uit de stikstofkringloop. Die leven in aangehechte biofilms op het materiaal. Ook andere oppervlakken in het aquarium dragen bij. Voor een axolotl combineer je biologische filtratie met rustige circulatie; de axolotlgids werkt de soortvoorwaarden uit.

Chemisch. Bijvoorbeeld actieve kool of speciaal adsorptiemateriaal voor bepaalde opgeloste stoffen. Kies het voor een duidelijk doel; niet elk materiaal bindt elke stof. Gebruik en vervanging hangen af van product, doelstof en belasting, niet van één vaste termijn voor alle media. Volg bij medicatie de aanwijzingen over kool, omdat die de behandeling kan beïnvloeden.

Biofilm behouden, verstopping verwijderen

Bruine smurrie bestaat niet alleen uit nuttige nitrificeerders. Er kan ook opgehoopt organisch vuil in zitten. Een bruine spons kan goed werken, maar de kleur bewijst dat niet. Bij verstopping bereiken water en zuurstof het materiaal minder goed.

Spoel biologisch materiaal zo nodig voorzichtig in een schone emmer met afgetapt aquariumwater. Het LICG adviseert deze aanpak om bij onderhoud de biologische functie te behouden. Gebruik geen heet water, zeep of ontsmettingsmiddel. Afgetapt water gebruik je hiervoor alleen uit je eigen, normaal onderhouden aquarium; verspreid geen materiaal tussen bakken met onduidelijke ziekteproblemen.

De vuistregel is: knijp uit tot het water weer doorstroomt, niet tot het schoon is.

Vervangen

Maak onderscheid tussen duurzaam biologisch materiaal en verbruiksmateriaal zoals bepaalde filterwatten of chemische media. Biologisch materiaal hoeft niet alleen omdat het bruin is weg. Moet je het vervangen, doe dat waar mogelijk in delen en beoordeel de verwerking met ammoniakmetingen en nitrietmetingen. Er is geen bewezen vaste maand die voor ieder filter voldoende is.

Een compleet nieuwe biologische filterinhoud in een bezette bak kan veel capaciteit wegnemen en een ammoniak- of nitrietprobleem veroorzaken. Hoe groot dat risico is, hangt mede af van de overige biofilms en de belasting. Behandel een ingrijpende filterwissel daarom als een verandering die extra controle vraagt, niet als gewoon cosmetisch onderhoud.

Capaciteit is niet hetzelfde als stroming

Twee getallen die door elkaar gehaald worden.

Filtervolume is hoeveel materiaal erin past. Meer geschikt biologisch oppervlak kan helpen, maar capaciteit hangt ook af van zuurstof, doorstroming, vervuiling en voerbelasting. Een dichtgepakt of slecht onderhouden groot filter is niet automatisch beter.

Debiet is hoeveel water er per uur door het filter gaat. De stroming die de vissen ervaren hangt daarnaast af van de uitstroom en inrichting. Stem die af op de soorten en bied zo nodig rustigere plekken. Steeds achter de inrichting schuilen kan reden zijn de stroming te beoordelen, maar bewijst geen uitputting.

Je kunt die twee los van elkaar regelen: een ruim filter nemen en de uitstroom breken met een spraybar of hem tegen de ruit richten.

Wat een gewoon filter niet doet

Een normaal zuurstofrijk biologisch filter zet stikstofverbindingen om, maar verwijdert nitraat of fosfaat niet gericht uit het water. Daarvoor bestaan andere processen of specifieke filtermedia; dat is niet wat een gewone spons vanzelf doet.

Een filter laat afval dus niet simpelweg verdwijnen. Niet alles wat erin gaat wordt nitraat: voer bevat ook andere stoffen, en een deel wordt in organismen vastgelegd of blijft als vuil achter. Voor de waterkwaliteit blijven passende bezetting, voeding en waterwissels nodig. Controleer de werking met metingen en onderhoud, niet alleen met het aantal liters op de doos.