Platy (Xiphophorus maculatus): verzorging, aquarium en jongen

De platy is samen met de gup de bekendste levendbarende aquariumvis. Hij is rustig, kleurrijk, makkelijk te voeren en verdraagt de meeste gezelschapsvissen. Seriously Fish noemt hem een van de beste soorten voor beginners, zolang de pH boven neutraal blijft (Seriously Fish, z.d.). Het enige waar je echt rekening mee moet houden: platy's planten zich snel voort. Ook bij molly’s hoort een plan voor jongen, met een eigen water- en ruimteadvies.

De platy in het kort

Bronnen: LICG (z.d.) en Seriously Fish (z.d.).

Herkomst en kweekvormen

In het wild leeft de platy in beken en rivieren langs de Atlantische kust van Midden-Amerika (Seriously Fish, z.d.). Wilde dieren zie je in de hobby bijna nooit: wat je in de winkel koopt, zijn kweekvormen. Die zijn er in geel, oranje, rood, zwart, blauw en gevlekt, en met patronen als mickey mouse (een vlek op de staartwortel die op de kop van Mickey Mouse lijkt), wagtail, tuxedo, comet en hi-fin met een hoge rugvin (LICG, z.d.; Seriously Fish, z.d.).

Sommige kweekvormen zijn ontstaan door kruising met de zwaarddrager of de variatus-platy (X. variatus), die iets groter wordt (Seriously Fish, z.d.; LICG, z.d.). Handelsnamen als 'sunset' worden ook voor variatus-vormen gebruikt. Vraag bij aankoop daarom naar de wetenschappelijke naam. De verzorging is grotendeels gelijk, maar de maat en de waterwensen kunnen iets verschillen.

Seriously Fish waarschuwt dat veel commercieel gekweekte platy's door inteelt en massaproductie minder sterk zijn en sneller ziek worden (Seriously Fish, z.d.). Kies actieve dieren met heldere kleuren en gespreide vinnen, en laat ze rustig wennen, het liefst via quarantaine.

Waterwaarden en temperatuur

De platy is een vis van middelhard tot hard water. LICG adviseert pH 7-8 en GH 10-25 °dH; Seriously Fish geeft pH 7,0-8,2 en 10-30 °dH en schrijft dat hij in zacht, zuur water niet gedijt. Nederlands kraanwater ligt meestal rond pH 7,5-8, maar de hardheid verschilt sterk per regio en is soms aan de zachte kant. Meet dus je eigen water. Lees bij pH, KH en GH wat de waarden betekenen, en controleer in een nieuwe bak ook ammoniak en nitriet.

Temperatuur: 20-26 °C, met ongeveer 24 °C als beste waarde (LICG, z.d.). In een woonkamer die 's nachts afkoelt is een verwarming met thermostaat meestal nodig om stabiel te blijven. Meet met een thermometer, ook op koude nachten.

Het aquarium

Seriously Fish noemt 60 x 30 cm bodemvlak (circa 54 liter) voor een groep; LICG minstens 50 tot 60 cm lengte. Reken niet alleen met de vissen die je koopt, maar ook met de jongen. Platy's zwemmen in alle waterlagen, vooral in het midden (LICG, z.d.). Een beplante bak met vrije zwemruimte, wat dichte plantengroepen waar een vrouwtje rust vindt en drijfplanten als schuilplaats voor jongen, past het best. Snelgroeiende planten als hoornblad en javamos zijn ideaal. Lees ook hoeveel vissen er in je bak passen.

Gedrag en gezelschap

Platy's zijn zeer vreedzaam en passen bij de meeste gezelschapsvissen met vergelijkbare waterwensen (Seriously Fish, z.d.). Mannetjes verdragen elkaar, maar achtervolgen de vrouwtjes onvermoeibaar. Houd daarom meer vrouwen dan mannen: LICG adviseert één man op twee tot vier vrouwen. Vermijd vissen die platy's opjagen of aan de vinnen pikken. Kleine garnalen en hun jongen zijn niet altijd veilig. Meer over passend gezelschap lees je bij gezelschap en agressie.

Voeren

De platy is geen moeilijke eter: hij neemt droogvoer, diepvriesvoer zoals Artemia en levend voer zoals watervlooien en muggenlarven aan, en eet ook algen en ander groen (LICG, z.d.). Een goed vlokvoer met plantaardige bestanddelen als basis, aangevuld met af en toe diepvries- of levend voer, houdt ze in conditie. Voer wat binnen één à twee minuten op is (LICG, z.d.). Zie ook gericht voeren. Platy's grazen algen van planten en ruiten, vooral jonge aangroei, maar dat vervangt geen onderhoud.

Man of vrouw?

Een volwassen mannetje is kleiner en heeft een gonopodium: een aarsvin die tot een smal staafje is omgevormd. Vrouwtjes zijn groter, voller en hebben een gewone, waaiervormige aarsvin (Seriously Fish, z.d.; LICG, z.d.). Bij jonge vissen is het verschil nog niet goed te zien; het gonopodium ontwikkelt zich pas later. Laat het geslacht bij aankoop controleren als je de verhouding wilt bepalen.

Platy zwanger: jongen herkennen en opkweken

Platy's zijn levendbarend: de bevruchting vindt in het lichaam plaats en het vrouwtje werpt volledig ontwikkelde jongen. Een zwanger vrouwtje wordt dikker en krijgt een donkere drachtigheidsvlek achter op het lichaam, boven de aarsvin. De draagtijd is vier tot zes weken; een worp telt gemiddeld 20 tot 40 jongen, grote vrouwtjes krijgen er vaak meer (LICG, z.d.), en volgens Seriously Fish zijn worpen tot 80 geen uitzondering. Vrouwtjes kunnen sperma bewaren en zo meerdere worpen krijgen, ook nadat de man is weggehaald (LICG, z.d.). Alleen vrouwtjes kopen garandeert dus geen bak zonder jongen.

De bronnen verschillen over het opeten van jongen: Seriously Fish schrijft dat volwassen platy's hun jongen niet opeten, LICG dat jongen zonder schuilplaats opgegeten kunnen worden. Andere vissen in de bak doen dat in elk geval wel. Wil je de jongen grootbrengen:

1. Zorg voor veel schuilplaatsen, zoals drijfplanten en dichte fijnbladige beplanting, of
2. Zet een hoogzwanger vrouwtje in een aparte bak om te werpen en zet haar daarna terug. Seriously Fish raadt afzetbakjes en kweeknetjes af, omdat die het vrouwtje veel stress geven.
3. Voer de jongen vanaf de geboorte met fijngemalen vlokvoer of pas uitgekomen Artemia, twee tot drie keer per dag; ze groeien snel (Seriously Fish, z.d.).

Na ongeveer drie maanden kunnen jonge platy's zelf weer voortplanten; bij sommige kweekvormen duurt dat langer (LICG, z.d.). Bedenk vooraf wat je met de aanwas doet: een winkel of andere houder die ze wil overnemen, of een groep met alleen mannetjes. Laat platy's nooit los in buitenwater.

Veelgestelde vragen over platy's

Is een platy een goede beginnersvis?

Ja. Platy's zijn vreedzaam, makkelijk te voeren en verdragen gangbaar Nederlands kraanwater zolang het niet te zacht en zuur is. Houd wel rekening met de snelle voortplanting en koop gezonde dieren.

Hoe zie je of een platy zwanger is?

Een zwanger vrouwtje wordt dikker en krijgt een donkere drachtigheidsvlek achter op het lichaam, boven de aarsvin. Na vier tot zes weken werpt ze.

Wat is het verschil tussen een mannetje en een vrouwtje platy?

Het mannetje is kleiner en heeft een gonopodium, een aarsvin die tot een staafje is omgevormd. Het vrouwtje is groter en voller en heeft een waaiervormige aarsvin.

Hoeveel platy's moet je samen houden?

Houd een groepje met meer vrouwen dan mannen, bijvoorbeeld één man op twee tot vier vrouwen, in een bak vanaf 60 cm. Een groep met alleen mannetjes kan ook als je geen jongen wilt.

Kan een platy zonder verwarming?

Alleen als het water stabiel tussen 20 en 26 °C blijft, ook 's nachts. In de meeste huiskamers is een verwarming met thermostaat nodig.

Wat is het verschil tussen een platy en een zwaarddrager?

Ze zijn familie en kunnen kruisen. De zwaarddrager is groter en de mannetjes hebben een verlengde, zwaardvormige onderkant aan de staartvin. De platy blijft kleiner en is gedrongener.

Hoe oud wordt een platy?

Volgens LICG maximaal drie tot vier jaar.