Hoe het werkt
Passen ze bij elkaar: vier manieren waarop het misgaat
Dezelfde temperatuur, dezelfde pH, dezelfde hardheid, en toch gaat het mis. Verdraagzaamheid staat namelijk in geen enkele rekensom. Er zijn vier mechanismen, en de gevaarlijkste is degene waarbij je helemaal niets ziet gebeuren.
In het kort
- Overlappende waterwaarden zeggen NIETS over of dieren elkaar verdragen.
- Wat in de bek van een ander past, is voer. Ook bij vissen die er niet uitzien als roofvis.
- Lange vinnen zijn een doelwit; een sluierstaart kan bovendien niet wegzwemmen.
- Een te kleine groep richt zijn agressie naar buiten. De groep is er om agressie te SPREIDEN.
- Voedselconcurrentie doodt zonder agressie: de bak blijft rustig terwijl een dier vermagert.
- Een soort is een kansverdeling, geen garantie. Individuen verschillen echt.
Waarom de rekensom hier ophoudt
Een bezettingstoets rekent aan temperatuur, pH, hardheid en volwassen maat. Dat is echt werk en het is de helft van de vraag.
De andere helft is gedrag, en dat komt in geen enkele berekening voor. Een kempvis en een sluierstaartguppy delen keurig hun waterwaarden. De een knipt de ander aan flarden.
Als de som zegt dat het past, betekent dat alleen dat water en maat geen bezwaar zijn. Het is geen groen licht.
De vier mechanismen
1. Opeten. De simpelste en de meest onderschatte. Wat in de bek van een ander past, is voer. Dat geldt ook voor vissen die er helemaal niet uitzien als roofvis: een rustige, vreedzame soort eet een neon die toevallig past. Kijk dus niet naar het karakter maar naar de bekopening tegenover de volwassen maat van de kleinste bewoner.
2. Territorium. Een dier claimt een plek en verdedigt hem. Let op het moment waarop dit begint: bij veel soorten is het geen constante eigenschap maar iets dat aangaat zodra er een paar gevormd wordt. Een groep die maandenlang vreedzaam was kan van de ene week op de andere een probleem worden, en dan is er niets veranderd behalve dat twee dieren elkaar gevonden hebben.
3. Vinbijten. Lange, wapperende vinnen zijn een doelwit. En een sluierstaart is daarbij niet zomaar een slachtoffer: hij kan niet wegzwemmen, want zijn eigen vinnen maken hem traag. Dat is de reden dat sluiervormen bij vinbijters een slechtere combinatie zijn dan dezelfde soort met korte vinnen.
4. Voedselconcurrentie. Dit is degene die het vaakst gemist wordt, en de reden is precies dat er niets gebeurt. Er wordt niemand aangevallen. De snelle eters zijn er alleen elke keer eerder bij, en een langzame of schuwe soort krijgt maandenlang te weinig binnen. De bak oogt rustig, en dat is niet hetzelfde als goed.
Die laatste maakt "ze doen elkaar niets" tot een onbetrouwbare geruststelling. Kijk bij het voeren, niet als je langsloopt.
Groepsgrootte is een agressieknop
Dit is de meest bruikbare ingreep die er is, en hij wordt zelden zo uitgelegd.
Bij veel soorten is de groep er niet om gezellig samen te zwemmen maar om agressie te SPREIDEN. Binnen zo'n groep is een rangorde, en die wordt uitgevochten. Zijn er genoeg dieren, dan verdeelt dat gedrag zich over de groep en valt het nauwelijks op. Zijn er te weinig, dan concentreert het zich op één individu, of het richt zich naar buiten op de bakgenoten.
Een te kleine groep is dus niet "een kleine groep". Het is een andere situatie, met ander gedrag. Wie drie exemplaren neemt van een soort die er acht wil, krijgt niet minder van hetzelfde maar iets anders.
De geslachtsverhouding
Bij levendbarenden is dit de belangrijkste welzijnsknop, en het gaat vaak mis omdat mannetjes kleurrijker zijn en dus vaker meegenomen worden.
Het LICG schrijft één man op twee tot vijf vrouwen voor. De reden is dat mannen vrijwel onafgebroken achter vrouwen aanzitten; met te weinig vrouwen komt al die aandacht bij dezelfde dieren terecht, en dat put ze uit.
Dit is geen esthetische keuze. Een bak met vier mannen en één vrouw ziet er mooi uit en is voor dat ene dier slopend.
Wat je ziet als het misgaat
| Wat je opvalt | Welk mechanisme | Wat helpt |
|---|---|---|
| er verdwijnt een vis, geen resten | opeten | maat vergelijken, niet karakter |
| eentje hangt altijd in dezelfde hoek | territorium | zichtlijnen breken, meer schuilplekken |
| rafelige vinranden bij één vis | vinbijten | groep vergroten, sluiervormen heroverwegen |
| een dier magert langzaam af | voedselconcurrentie | apart voeren, later op de avond, zinkend voer |
| geklemde vinnen, wegduiken bij beweging | stress, meerdere oorzaken | eerst waterwaarden meten voor je gedrag aanwijst |
Die laatste rij is er niet voor niets. Geklemde vinnen en schuw gedrag horen ook bij slechte waterwaarden en bij ziekte. Meet dus altijd eerst voordat je het op de bakgenoten gooit.
Wat werkt in de bak zelf
Zichtlijnen breken. Een territorium dat je niet kunt overzien is kleiner. Een stuk hout of een plantengroep in het midden doet meer dan tien centimeter extra baklengte.
Meer schuilplekken dan dieren. Een dier dat weg kan, hoeft niet te vechten.
De inrichting verzetten. Bij territoriale soorten reset dat de claims. Doe het als je iemand nieuw introduceert, dan is de bestaande bewoner niet meer "thuis" op zijn eigen plek.
Nieuwe dieren met meerdere tegelijk. Eén nieuwkomer vangt alle aandacht; drie tegelijk verdelen die.
De eerlijkheid die erbij hoort
Een soortbeschrijving is een kansverdeling, geen garantie. Er bestaan vreedzame exemplaren van beruchte soorten en er bestaan onhandelbare exemplaren van soorten die als lammetjes te boek staan.
Dat betekent twee dingen. Dat een combinatie bij iemand anders werkt, is geen bewijs dat hij bij jou werkt. En als het bij jou misgaat terwijl "het hoort te kunnen", ligt dat niet per se aan iets wat jij fout doet.
Plan er daarom voor: heb een plek waar je een dier kunt scheiden voordat je het nodig hebt. Een combinatie die je niet ongedaan kunt maken, is een combinatie die je beter niet begint.
