Otocinclus: hij sterft van de honger, niet van ziekte

De valkuil, en waarom hij zo goed verborgen zit

Hij wordt gekocht als noodoplossing voor een algenprobleem in een bak die net draait. En dan gebeurt precies het verkeerde: het werkt.

De kiezelalgen verdwijnen binnen twee weken, de eigenaar is tevreden, en daarmee is het voedsel op. De vissen sterven vervolgens een voor een over de daaropvolgende weken. Omdat het kleine dieren zijn die zich verstoppen, wordt dat vaak niet eens opgemerkt, of het wordt toegeschreven aan "ze zijn nu eenmaal gevoelig".

Zijn reputatie van gevoeligheid komt niet doordat hij ziek wordt maar doordat hij verhongert. Seriously Fish schrijft de sterfte na import expliciet toe aan gebrek aan voedsel.

Wat er wél moet gebeuren: een bak die minstens drie maanden draait, veel graasoppervlak, en dagelijks beschikbaar plantaardig voer. Gebruik een groenteclip en zorg dat er vierentwintig uur per dag iets te grazen is, want hij graast continu in plaats van in maaltijden.

Twee praktische dingen die je nergens leest. Courgette wordt beter geaccepteerd als hij een dag oud en wat zacht is, en het duurt vaak een etmaal voordat ze hem aanraken; haal hem dus niet te vroeg weg. En blancheer of bevries harde groente kort, dat versnelt de afbraak.

De maatstaf is simpel en betrouwbaar: kijk elke week naar de buiklijn. Rond en bol is goed, vlak is een waarschuwing, hol is een noodgeval.

De naam op het etiket

Wat als "Otocinclus affinis" wordt verkocht, is doorgaans een andere soort. De échte O. affinis is endemisch bij Rio de Janeiro en komt nauwelijks in de handel. Wat er in Nederlandse winkels ligt, is bijna altijd O. vittatus, O. macrospilus of O. vestitus, uit de Amazone- en Orinoco-bekkens.

Dat lijkt een vrijblijvende taxonomische kwestie, en dat is het niet: de soort die je werkelijk koopt heeft krappere waterwaarden dan de soort waar je het advies van leest. Zie hieronder.

Praktisch nog belangrijker: het overgrote deel van de otocinclussen in Nederlandse winkels is wildvang, geen kweek. Ze hebben een lange, uitputtende reis achter de rug en komen vaak met een lege maag aan. Dat is de werkelijke reden achter de beruchte sterfte in de eerste weken.

Kijk daarom in de winkel naar de buik voordat je koopt. Een ingevallen, holle buiklijn betekent een vis die al dagen niet gegeten heeft, en die haalt het meestal niet meer.

Nederlands kraanwater

Dit is de bodemvis waarbij ons water het dichtst bij een echte grens komt, en dat is de moeite waard om precies op te schrijven.

Nederlands kraanwater komt overal boven pH 7,3 uit de kraan met een mediaan van 7,84, en levert 3,7 tot 13,7 dH.

Tegen de FishBase-band zit je ruim goed. Tegen de band van de soort die je waarschijnlijk daadwerkelijk koopt, zit je aan of boven beide bovengrenzen: onze pH ligt structureel boven 7,5, en in de hardste voorzieningsgebieden zit je boven de 12 dH.

Let ook op de formulering die je elders ziet: "Nederlands kraanwater ligt op pH 7,3 tot 7,9". Dat is een gesloten bereik maken van iets wat open is. De landelijke gegevens zeggen dat álle pompstations boven 7,3 leveren met een mediaan van 7,84. De bovenkant is daarmee niet begrensd.

Eerlijk oordeel: houdbaar zonder ingrijpen, maar met minder marge dan bij de pantsermeerval en de Ancistrus.

Wat je daaraan moet doen is niet aan je waterwaarden gaan sleutelen. Osmosewater en pH-verlagers introduceren instabiliteit, en instabiliteit is voor deze vis gevaarlijker dan een pH van 7,8. Steek je energie in de twee dingen die er wél toe doen: een goed ingedraaide bak met veel graasoppervlak, en dagelijks plantaardig voer. Een zachte natuurlijke buffer bereik je eventueel met elzenproppen of veel hout, zonder chemie.

En let scherp op medicatie: controleer bij deze kleine harnasmeerval altijd zelf op koper voordat je iets doseert. Bij een vis van vier centimeter is de marge klein. Dat geldt niet alleen voor visziektemiddelen: veel algen- en slakkenmiddelen werken ook op koperbasis, en die staan in het tuincentrum vlot naast de vissen. Zitten er garnalen of slakken in de bak, dan gaan die er sowieso uit voordat er iets in het water komt.

Wat er niet bij past, en waarom dat verraderlijk is

De belangrijkste onverenigbaarheid is er geen van soorten maar van timing: elke bak die korter dan ongeveer drie maanden draait, hoe perfect de waterwaarden ook zijn.

Daarnaast snelle, gulzige eters: tijgerbarbelen, grotere danio's, regenboogvissen. De waterwaarden overlappen keurig, en juist dat maakt het verraderlijk. Het mechanisme is niet agressie maar voedselconcurrentie. Hij is te schuw om zijn deel te pakken en teert langzaam in.

En dan een die niemand verwacht: een smetteloos schoongehouden bak. Wie elke week alle ruiten schraapt en elk blad poetst, verwijdert letterlijk het voedsel. Laat ten minste de achterwand en de zijruiten met rust.

Eén ding over het voer dat vaak misgaat

Klein levend of diepvriesvoer mag, maar Seriously Fish waarschuwt uitdrukkelijk het niet te vaak te geven, omdat deze soort weinig eiwit in het dieet nodig heeft.

Dat is een echt punt en geen slag om de arm: een eiwitrijk dieet is voor deze vis niet neutraal maar belastend.