Protomelas fenestratus (Fenestratus): rotsbak, hard water en rustig Malawigezelschap

Identiteit: juiste naam, register en verspreiding

Protomelas fenestratus (Trewavas, 1935) staat in de Catalogue of Life-checklist van GBIF geregistreerd als een geldige, geaccepteerde naam (GBIF, z.d.). Seriously Fish voert de vis onder dezelfde wetenschappelijke naam, met Fenestratus als gewone naam (Seriously Fish, z.d.). De geslachtsnaam Protomelas gaat terug op de Griekse woorden voor 'eerste' en 'zwart' (FishBase, z.d.). FishBase beschrijft de soort als endemisch voor het Malawimeer – hij komt daar van nature voor en nergens anders – met een verspreiding in het noordelijke deel en de zuidwestelijke arm (FishBase, z.d.). Op de Rode Lijst van de IUCN staat hij als niet-bedreigd (Least Concern), beoordeeld in juni 2018 (FishBase, z.d.).

Een Fenestratus herkennen

Het mannetje is groter en duidelijk kleurrijker dan het vrouwtje en heeft verlengde rug-, aars- en buikvinnen (Seriously Fish, z.d.). Het profiel geeft geen methode om jonge dieren op geslacht te onderscheiden.

Let bij aankoop op de naam op het etiket. Vissen die als Protomelas sp. 'steveni taiwan reef' worden aangeboden, worden vaak als ondersoort van deze soort verkocht, maar Seriously Fish behandelt die handelsnaam waarschijnlijk niet als synoniem van P. fenestratus (Seriously Fish, z.d.). Ook de verwante P. taeniolatus lijkt er sterk op (Seriously Fish, z.d.). Vraag daarom naar de volledige naam: een foute aankoopnaam kan later betekenen dat je twee verwante vormen bij elkaar zet (daarover meer bij samenhouden).

Grootte en ruimte: rotsen, zand en zwemruimte

Seriously Fish geeft 140 mm SL op (Seriously Fish, z.d.). SL is de standaardlengte, gemeten zonder staartvin. FishBase houdt 14,0 cm TL aan (FishBase, z.d.), de totale lengte met staartvin. Omdat de ene opgave zonder en de andere met staartvin is gemeten, beschrijven ze niet dezelfde lengte: 140 mm zonder staartvin is langer dan 14,0 cm met staartvin. Beide zijn overgenomen opgaven en geen zelfstandig gemeten soortmaximum. Reken in de praktijk op een vis van ruwweg die omvang.

Als voetafdruk voor het aquarium adviseert Seriously Fish 120 × 45 cm, met circa 205 liter als afzonderlijke volumeopgave (Seriously Fish, z.d.). Het grootste deel van de bak vul je met stapels stenen die holen en spleten vormen, met daartussen open water; een zandbodem past het best (Seriously Fish, z.d.). In de natuur leeft de vis langs rotsige oevers en de zandzones daarachter, op plekken waar stenen met een laagje sediment bedekt zijn (FishBase, z.d.). Zo'n inrichting geeft hem thuis schuilplekken én zwemruimte. Hoe je met die ruimte een verantwoorde bezetting inschat, lees je in onze gids over aquariumbezetting.

Water: hard, basisch en stabiel

Seriously Fish adviseert voor het aquarium 24–28 °C, een pH van 7,6–8,8 en een totale hardheid van 10–25 dGH (Seriously Fish, z.d.). FishBase geeft voor de natuurlijke habitat een pH van 8,0, een hardheid van 9–19 dH en een temperatuur van 22–26 °C (FishBase, z.d.).

Houd die twee reeksen uit elkaar. De FishBase-waarden zijn overgenomen habitatreferenties, geen ter plekke gemeten meetreeks; de Seriously Fish-band is verzorgingsadvies. Je kunt beide niet aan elkaar plakken tot één band van 22 tot 28 graden, en de rand van een adviesband is geen gemeten grens waaronder of waarboven de vis het niet overleeft. Richt de bak in op het verzorgingsadvies en houd de temperatuur stabiel.

GH is de totale hardheid en zegt iets anders dan KH, de buffercapaciteit. Wat je meet en waarom, staat in pH, KH en GH. Meet de waarden van je kraanwater en van de bak, en stuur alleen geleidelijk bij wanneer dat voor deze vis echt nodig is.

Sociaal gedrag en samenhouden

Seriously Fish noemt de vis zachtmoedig en niet geschikt voor een drukke mbuna-gemeenschap. Bij het broeden wordt hij territorialer. Voor meer dan één man is een zeer grote bak nodig, en per man kun je beter meerdere vrouwtjes houden (Seriously Fish, z.d.).

Als medebewoners noemt Seriously Fish Aulonocara, Copadichromis en andere rustige Malawi-soorten; mbuna's passen niet (Seriously Fish, z.d.). Dat onderscheid is het vertrekpunt: een rotsbak vol rumoerige mbuna's is een ander gezelschap dan deze rustigere vis. Hoe zo'n mbuna-bak eruitziet en waarom die andere bewoners vraagt, lees je in mbuna houden.

Eén waarschuwing bij die burenlijst: het profiel markeert sociale behoeften en gemeenschapsgeschiktheid zelf nog als ontbrekend (Seriously Fish, z.d.). De genoemde namen zijn dus een richting uit één verzorgingsbron, geen uitgetest recept. Loop per combinatie de punten uit onze gids over gezelschap en agressie na: krijgt elke vis bij het voeren zijn deel, heeft ieder dier rust en uitwijkruimte, en wat gebeurt er zodra de man een territorium claimt? Grijp in bij aanhoudend opjagen of verwonding.

Verwante soorten en vormen horen niet samen in één bak: ze kunnen hybridiseren, dus onderling nakomelingen krijgen (Seriously Fish, z.d.). Daarom is die aankoopnaam van hierboven niet alleen een kwestie van boekhouding, maar een echt kweekrisico in je bak.

Voeding

In de natuur blaast deze vis sediment van rotsen en pikt hij de vrijgekomen eetbare resten op (FishBase, z.d.). In het aquarium accepteert hij volgens Seriously Fish de meeste aangeboden voeders, met levend en diepvriesvoer als hoofdbestanddeel van het dieet (Seriously Fish, z.d.).

Praktisch betekent dat: voer afwisselend en in porties die echt worden opgegeten. Hoe je porties kiest en controleert dat elke vis zijn deel krijgt, staat in aquariumvissen voeren. Een oorspronkelijke maaginhoud- of voedingsstudie is in de geraadpleegde bronnen niet beschikbaar; de beschrijving van het blaasgedrag berust op naslagliteratuur die FishBase citeert (FishBase, z.d.). Blijf daarom op conditie en werkelijke opname letten in plaats van op één vaste voedersoort te vertrouwen.

Kweek: muilbroeder met een startgroep

De soort is een maternale muilbroeder: het vrouwtje neemt de eieren in haar bek (FishBase, z.d.). Voor de kweek adviseert Seriously Fish een soortaquarium, te beginnen met een groep van zes tot acht jonge vissen, bij een pH van 8,0–8,5 en een temperatuur van 25–26,5 °C (Seriously Fish, z.d.). Het mannetje vormt dan een territorium rond een platte steen of een zelf gegraven kuil (Seriously Fish, z.d.). Het vrouwtje draagt de eieren ongeveer drie weken en eet in die periode niet; een gestrest vrouwtje kan het broedsel voortijdig uitspugen of opeten (Seriously Fish, z.d.).

Dit is een richtlijn uit een hobbyprofiel; eigen kweekaantallen of uitval zijn daarbij niet gedocumenteerd. Bedenk vooraf waar jongen naartoe kunnen, want een geslaagd nest levert aanwas op.

Valkuilen en onzekerheid

Temperaturen en grenzen. Houd het verzorgingsadvies en de habitatwaarden uit elkaar. "24–28 °C" is een adviesband, geen bewijs dat de vis daarbuiten sterft; "22–26 °C" is een habitatreferentie, geen bewijs dat 26 graden een harde bovengrens is (Seriously Fish, z.d.; FishBase, z.d.). Gebruik de adviesband dus als richting en behandel de randen niet als harde grenzen.

Afkomst en levensduur. In de geraadpleegde bronnen is niet vastgesteld of de handelsdieren uit wildvang of nakweek komen; FishBase noteert alleen "aquarium: commercial" (FishBase, z.d.). Een levensduur wordt in geen van deze bronnen genoemd.

Wat nog onzeker is

• Of handelsdieren uit wildvang of nakweek komen, is in de geraadpleegde bronnen niet vastgesteld; FishBase noteert alleen 'aquarium: commercial'.
• Er is geen oorspronkelijke dieetstudie met methode en seizoen gelezen. FishBase citeert voor het blaasgedrag naslagliteratuur (Ref. 267); Seriously Fish vermeldt hiervoor zelf geen bron.
• Levensduur en sterfte in natuur of aquarium zijn in geen geraadpleegde bron gedocumenteerd.
• Seriously Fish markeert sociale behoeften en gemeenschapsgeschiktheid in het eigen profiel als ontbrekend; het kweekadvies vermeldt geen eigen kweekaantallen of uitval.

Deze praktische basisgids is met AI samengesteld op basis van de vermelde bronnen. Bronnenonderzoek: 2026-09-28. Het artikel beschrijft algemene kennis; de omstandigheden in jouw aquarium kunnen verschillen.