Rubriek · 4 artikelen

Waterwaarden in het aquarium

Ammoniak, nitriet, nitraat, pH, KH en GH: wat elke waarde betekent, wanneer hij er echt toe doet, en waarom het getal op je test niet altijd het hele verhaal is.

Een grafiek met de zuurgraad van pH 6 tot 9 op de horizontale as en het aandeel vrije ammoniak op de verticale as, van nul tot veertig procent. Drie lijnen voor 18, 25 en 30 graden lopen alle drie vlak tot ongeveer pH 7 en schieten daarna steil omhoog; warmer water ligt hoger. Op de lijn van 25 graden staan merkpunten: bij pH 6,5 is 0,18 procent van de ammoniak vrij, bij pH 7 is dat 0,56 procent, bij pH 7,5 1,8 procent, bij pH 8 5,4 procent en bij pH 8,5 al 15,2 procent. Een blauwe band markeert waar Nederlands kraanwater ligt, tussen pH 7,3 en 8,2, dus rechts van het midden. De totale ammoniak verandert hierbij niet: alleen het deel dat in de giftige vorm zit. Onder de plaat staat: Je testkit meet de TOTALE ammoniak en die verandert hier niet. Wat verandert is welk deel ervan in de giftige vorm zit, en dat hangt aan de zuurgraad. De Nederlandse kraanwaterband ligt in het steile deel van deze grafiek. Dezelfde meting is bij pH 8,5 ruim tachtig keer zo giftig als bij pH 6,5. Er kwam geen ammoniak bij.

Ammoniak: waarom het getal op je test niet het hele verhaal is Je testset meet twee stoffen bij elkaar op, en maar één daarvan is gevaarlijk. Welk deel dat is, hangt af van je pH en je temperatuur. Daardoor kan dezelfde meting in de ene bak onschuldig zijn en in de andere levensgevaarlijk.

Een grafiek van nul tot zes waterwissels voor een bak die op 80 milligram nitraat per liter staat, ververst met kraanwater dat zelf 20 milligram bevat. Twee dalende lijnen: bij 25 procent per keer zakt de waarde naar 31 na zes wissels, bij 50 procent naar 21. Allebei buigen ze af en naderen ze een rode vloer op 20 milligram, de waarde van het kraanwater zelf; daaronder komt geen van beide. De eerste wissel van 25 procent haalt 15 milligram weg en de vierde nog maar 6, want elke wissel neemt hetzelfde percentage en dus elke keer minder. Daarom klopt de klacht dat verversen nauwelijks helpt, en daarom meet je eerst je eigen kraanwater. Onder de plaat staat: Elke wissel haalt hetzelfde PERCENTAGE weg, dus elke volgende levert minder op: van 80 naar 65 is de eerste keer, van 45 naar 39 de vierde. Daarom klopt "ik heb ververst en het zakt nauwelijks" bijna altijd. En onder de waarde van je eigen kraanwater kom je nooit. Meet die eerst, voor je je bak gaat verdenken.

Nitraat: de maat voor wat er ligt Nitraat is het eindproduct van de kringloop en veel minder giftig dan wat eraan voorafging. De waarde is vooral interessant als thermometer: hij vertelt hoeveel er is opgehoopt sinds je laatste waterwissel.

Bovenaan een brede strook water met overal evenveel zuurstofdeeltjes: hetzelfde water voedt allebei de gevallen eronder, via de kieuw naar het bloed. Links gezond bloed: elke drager heeft een zuurstofdeeltje opgepakt en levert dat af in het lichaam, dus de zuurstof komt aan. Rechts bloed met nitriet: op elke drager zit nu een nitrietdeeltje op precies dezelfde plek, de zuurstofdeeltjes ketsen ernaast af, en de zuurstof komt niet aan. Onderaan staat wat een meting betekent: nul hoort het te zijn in een ingedraaide bak, 0,1 milligram per liter is een signaal dat het filterbed het niet haalt, en vanaf 0,5 is het acuut en moet je dezelfde dag handelen. Onder de plaat staat: Daarom hangt zo'n vis te happen terwijl de beluchting draait. Meer oppervlaktebeweging blijft goed en kan nooit kwaad, maar het pakt de oorzaak niet aan: verdunnen doet dat. Het water is in beide plaatjes even zuurstofrijk. Het verschil zit volledig in het bloed.

Nitriet: de stille verstikking Nitriet is de tussenstap in de stikstofkringloop, en het is de gevaarlijkste van de drie. Het verstikt vissen in water waar genoeg zuurstof in zit, en je ziet het niet aan de bak.

Twee grafieken naast elkaar met dezelfde tien soorten onder elkaar. Links de zuurgraad: per soort een balk met de smalste houderijrichtlijn die het profiel citeert, met daaroverheen een blauwe strook voor Nederlands kraanwater dat overal boven pH 7,3 ligt, en een stippellijn op de mediaan van 7,84. Bij 7 van de 10 soorten eindigt de balk links van die mediaan, en die balken zijn amber gemarkeerd; de balk van de kardinaaltetra loopt links buiten de as door, wat met een kartelteken is aangegeven. Rechts de hardheid, met een blauwe strook van 3,7 tot 13,7 dH: daar vallen alle 10 soorten binnen. De hardheid past dus bijna altijd en de pH bijna nooit, en dat is de reden om de pH met rust te laten in plaats van hem omlaag te jagen. Onder de plaat staat: Elke balk is de smalste HOUDERIJrichtlijn die in dat profiel geciteerd wordt; kweekwater telt niet mee, want houden en kweken zijn hier niet hetzelfde. De kardinaaltetra begint links buiten de as, wat het kartelteken aangeeft. De hardheid past bijna altijd, de pH bijna nooit. Vandaar: laat de pH met rust.

pH, KH en GH: welke van de drie er echt toe doet Drie waardes die vaak door elkaar gehaald worden. De belangrijkste is niet de bekendste: het is niet je pH die je in de gaten moet houden, maar de buffer die hem stabiel houdt.

Staat je vraag er niet bij?

Beschrijf je situatie, dan zoekt de assistent het artikel erbij dat erover gaat — en vertaalt het naar jouw bak.

Vraag het Alquarium