Hoe het werkt
Nieuwe vissen: de val in de transportzak, en waarom quarantaine
Het overzetten van nieuwe vis is een van de weinige momenten waarop je zonder het te merken schade kunt aanrichten, en het gaat niet om de temperatuur. In een dichte transportzak zakt de pH, en daardoor is de ammoniak die zich ophoopt nog ongevaarlijk. Zodra jij die zak met bakwater mengt, verandert dat.
In het kort
- In een dichte zak zakt de pH door koolzuur. Daardoor is opgehoopte ammoniak nog onschadelijk.
- Meng je die zak met bakwater, dan stijgt de pH en wordt dezelfde ammoniak alsnog giftig.
- In Nederlands water is die sprong GROTER dan in de zachte wateren waar het meeste advies vandaan komt.
- Kort ritje uit de winkel: temperatuur gelijktrekken is het enige dat telt.
- Lange verzending: juist NIET lang druppelen. Uitnetten en erin, en het zakwater weg.
- Quarantaine is minimaal 30 dagen (Merck). Ook een korte periode apart is beter dan geen.
De val zit in de zak, niet in de temperatuur
Iedereen kent het advies: laat de zak twintig minuten drijven zodat de temperatuur gelijk wordt. Dat is goed advies en het is niet waar het risico zit.
Wat er in een dichtgeknoopte zak gebeurt, is dit. De vis ademt, er hoopt zich koolzuur op, en koolzuur maakt het water zuurder. Tegelijk scheidt hij ammoniak uit, en die hoopt zich óók op.
Die twee samen zijn precies wat hem redt tijdens de reis. Bij een lage pH zit ammoniak vrijwel helemaal in de vorm die geen kwaad doet. Er kan een flinke hoeveelheid in dat water staan zonder dat de vis er last van heeft.
En dan open jij die zak en meng je hem met bakwater. De pH stijgt, en precies dezelfde hoeveelheid ammoniak komt alsnog vrij.
Twee milligram per liter is bij pH 6,0 volstrekt veilig en bij een Nederlandse bak-pH van 7,84 schadelijk. Er is niets bij gekomen. Je testkit zou op beide momenten hetzelfde getal laten zien.
Waarom dit in Nederland harder aankomt
Het meeste acclimatisatie-advies komt uit landen met zachter en zuurder leidingwater. Daar is de sprong van zak naar bak kleiner.
Onze pompstations leveren allemaal boven pH 7,3, met een mediaan rond 7,84. Dat is precies het deel van de curve waar het aandeel giftige ammoniak hard oploopt. Dezelfde zak, in een Nederlandse bak, geeft een grotere sprong dan in een Engelse of Amerikaanse.
Dat maakt het bekende advies "laat hem een uur lang langzaam druppelen" hier niet neutraal maar risicovol, tenminste in het geval waarin er echt ammoniak in die zak staat.
Dus wat doe je wel
Het antwoord hangt af van hoe lang de vis in die zak heeft gezeten, en dat wordt bijna nooit onderscheiden.
Een kort ritje uit de winkel, een half uur tot een uur. Er is nauwelijks koolzuur en nauwelijks ammoniak opgehoopt. De val is klein. Laat de zak een minuut of vijftien tot twintig drijven zodat de temperatuur gelijktrekt, schep de vis eruit, en laat het zakwater achter.
Een lange verzending, een dag of langer. Nu is er wél ammoniak. Dit is precies het geval waarin langdurig druppelen tegen je werkt: je rekt de periode waarin de pH stijgt terwijl het gif er nog in zit. Open de zak, schep de vis er meteen uit en zet hem in de bak. Snel is hier veiliger dan voorzichtig.
In beide gevallen: het zakwater gaat niet in je bak. Dat is om twee redenen tegelijk, en de tweede wordt zelden genoemd. De bekende reden is dat er ziektekiemen in kunnen zitten. De andere is dat je die opgehoopte ammoniak er anders gewoon bij giet.
Eerlijk erbij: hoe je precies acclimatiseert is hobbypraktijk. De diergeneeskundige literatuur schrijft er geen ritueel voor; de Merck Veterinary Manual behandelt het onderwerp niet eens. Wat hierboven staat volgt uit de scheikunde, niet uit een voorschrift.
De eerste dag
Licht uit. Zet de verlichting voor de rest van de dag uit. Een nieuwe vis in een fel verlichte bak zonder bekende schuilplek is onnodige stress.
Niet voeren, of heel weinig. Ze eten de eerste dagen toch nauwelijks, en het bacteriebed moet meegroeien met de nieuwe belasting. Dat is precies de periode waarin een ammoniakpiek de meeste schade doet.
Meerdere tegelijk is rustiger dan één. Eén nieuwkomer vangt alle aandacht van de bestaande bewoners; een groepje verdeelt die.
Wat normaal is: zich verstoppen, bleek zien, de eerste dagen niet eten. Wat niet normaal is: geklemde vinnen die dagen aanhouden, happen aan het oppervlak, schuren, of witte stippen die na twee tot tien dagen verschijnen.
Quarantaine
Dit is het advies dat iedereen kent en bijna niemand opvolgt, dus laat ik eerlijk zijn over allebei.
De Merck Veterinary Manual noemt dertig dagen het minimum, en zegt erbij dat langer soms nodig is. Een quarantainebak hoeft niets bijzonders te zijn: een eenvoudige bak van een liter of veertig, een sponsfilter, een verwarming en wat beluchting is genoeg.
Waarom het zoveel oplevert:
- De meeste problemen laten zich in de eerste weken zien. Een nieuwe vis die iets meebrengt, brengt het dan niet in je hele bak.
- Je kunt in een kleine bak behandelen zonder je hele bezetting mee te behandelen. Dat scheelt geld, en het scheelt je garnalen en slakken: veel middelen zijn voor ongewervelden dodelijk bij concentraties waar een vis niets van merkt.
- Je ziet een dier dat apart zit veel beter dan een dier tussen twintig andere.
Eén valkuil die de hele opzet kan slopen. Dat sponsfilter moet ingedraaid zijn. Een quarantainebak met een vers filter is een ammoniakval op zichzelf, en dan is de kuur erger dan de kwaal. De simpelste route is een sponsfilter permanent in je hoofdbak laten meedraaien, zodat hij klaar is op het moment dat je hem nodig hebt.
En als je het toch niet doet. Dat is de realiteit bij de meeste houders, dus hier is wat er dan overblijft. Koop niet uit een bak waar magere, bleke of schurende vissen tussen zwemmen. Zet niet tegelijk nieuwe vissen erbij én iets anders aan de bak veranderen, want dan weet je bij problemen niet waar je moet kijken. En kijk de eerste twee weken elke dag even echt naar wat er zwemt.
