Algen in het aquarium: soorten herkennen en aanpakken

Algen horen bij een aquarium. Ze groeien op dezelfde dingen als je planten: licht, water en voedingsstoffen. Een dun groen laagje op een steen is dus geen probleem, maar een voorruit die binnen twee dagen dichtgroeit, planten onder een bruine of zwarte laag of groen water zijn een teken dat de balans in de bak zoek is. De truc is niet "alle algen weg", maar herkennen wát er groeit, want elke soort vertelt iets anders over je aquarium.

Zijn algen planten?

Niet echt. Algen zijn een grote, gemengde groep van eenvoudige organismen die aan fotosynthese doen, zonder wortels, stengels of echte bladeren. Groenalgen staan qua bouw en stofwisseling wel dicht bij planten (Dennerle, z.d.-a). De bekende "blauwalg" is zelfs helemaal geen alg: het zijn cyanobacteriën, bacteriën die fotosynthese doen. Juist omdat algen dezelfde dingen nodig hebben als planten, is een goed groeiende beplanting hun grootste concurrent.

Welke alg heb je? De zes soorten in het kort

Kijk naar de plek, de vorm en hoe vast het zit. De namen hieronder zijn praktische herkenningsgroepen; een foto en een afveegproef helpen, maar gemengde aangroei komt vaak voor.

Bruine aanslag: kiezelwieren

Een bruine, wat stoffige laag op ruiten, stenen, hout en bladeren, die je met een vinger wegveegt. Je ziet hem vooral in een nieuw aquarium tijdens de opstartfase, en hij verdwijnt meestal vanzelf na enkele weken zodra snelgroeiende planten en het filter op gang komen (Dennerle, z.d.-a). Veeg hem van de ruit en wacht af. Slakken en Otocinclus raspen kiezelwieren goed weg, maar koop Otocinclus niet speciaal voor een opstartbak: het zijn gevoelige scholvissen die een ingedraaide bak met genoeg voer nodig hebben. Controleer in een nieuwe bak vooral de stikstofkringloop.

Groene stipalg

Kleine, harde groene puntjes op de voorruit en op de bladeren van traag groeiende planten zoals Anubias en javavaren (Dennerle, z.d.-a). Stipalg zit stevig vast; schraap de ruit met een algenmagneet of mesje en verwijder zwaar bedekte oude bladeren. Op de lange termijn helpt minder of korter licht, vooral als de bak veel trage planten heeft. Nerietslakken en andere slakken, zoals de posthoornslak, grazen ruit en stenen, maar krijgen harde stipalg zelden helemaal weg.

Draadalg

Groene draden die zich om planten wikkelen, of zachte groene kussentjes. Draai ze met een tandenborstel of houtje los en hevel ze af. Draadalg wijst meestal op een onbalans tussen licht en voeding: veel licht terwijl de planten niet goed groeien, of pieken in voedingsstoffen na flink bijmesten of veel voeren. Zorg dat je planten echt groeien, en verander niet alles tegelijk. Amanogarnalen eten fijne draadalg goed; een kleine groep maakt al verschil (Dennerle, z.d.-b).

Baardalg en penseelalg (roodalgen)

Korte, donkere plukjes of borsteltjes, zwart, grijs of roodachtig, die muurvast op bladranden, hout, stenen en de filteruitlaat zitten. Ondanks de donkere kleur zijn het roodalgen. Dennerle onderscheidt baardalg en hertshoornalg en schrijft dat ze de voorkeur hebben voor een omgeving met weinig CO2 en voor plekken met sterkere stroming (Dennerle, z.d.-a). Met meer CO2 bouwen ze minder kalk in, waardoor algeneters ze makkelijker eten.

Aanpak: knip aangetaste bladeren weg, schrob hout en stenen buiten de bak en hevel de plukjes af. Kijk daarna naar CO2: bij een CO2-installatie is een te lage of schommelende toevoer een bekende oorzaak. Kijk ook naar de stroming bij de uitlaat. Roodalg is taai en komt pas langzaam terug in balans; reken op weken, niet op dagen.

Blauwalg (cyanobacteriën)

Een samenhangende, slijmerige laag op bodem, stenen en hout, blauwgroen tot donkergroen of zelfs roodbruin. Hij laat in vellen los en ruikt vaak muf. Blauwalg groeit snel en kan giftige stoffen vormen, dus aanpakken is nodig (Dennerle, z.d.-a).

Hevel zoveel mogelijk weg en kijk waar hij zit: vaak op plekken met weinig stroming en waar vuil blijft liggen. Dennerle beschrijft een verduisteringskuur van vijf à zes dagen, de bak volledig afgedekt, gevolgd door drie dagen achter elkaar een grote waterwissel (Dennerle, z.d.-a). Bedenk dat zo'n kuur ook je planten raakt en de zuurstofproductie stillegt: zorg voor goede beluchting, voer niet of nauwelijks en houd de vissen in de gaten. Grazers eten blauwalg vrijwel niet.

Groen water (zweefalg)

Het water zelf kleurt groen, terwijl de ruiten schoon kunnen blijven. Dat zijn zwevende eencellige algen, vaak na veel licht, zon op de bak of een overschot aan voeding. Verversen alleen helpt kort: de algen delen snel. Haal direct zonlicht weg, beperk de lichtduur en controleer nitraat en voeren. Een UV-C-waterverhelderaar werkt hier wel: hij bestraalt het water dat door de kamer stroomt en pakt zo zwevende algen aan, maar doet niets aan vastzittende aangroei (JBL, z.d.; Yanong, z.d.). Let bij een grote bloei op zuurstof: algen produceren overdag zuurstof, maar verbruiken die 's nachts, en afstervende algen verbruiken nog meer (U.S. Geological Survey, 2019).

Algen voorkomen: de basis

1. Licht. Gebruik een timer en houd een vaste lichtduur aan. Dennerle adviseert hooguit tien uur per dag (Dennerle, z.d.-b); in een bak met weinig of trage planten vaak minder. Zon op de bak is een van de grootste algenbronnen. Meer uitleg bij licht in het aquarium.
2. Planten. Gezonde, snelgroeiende planten zijn de beste algenremmer. Hoornblad en waterpest nemen snel voedingsstoffen op. Zie ook aquariumplanten.
3. Voeding in balans. Bemest afgestemd op licht en beplanting, niet "zo veel mogelijk" en ook niet blind nul. CO2 maakt een beplante bak stabieler (Dennerle, z.d.-b).
4. Voeren en bezetting. Minder vissen en minder voer betekenen minder afvalstoffen. Voer wat binnen een paar minuten op is.
5. Onderhoud. Ververs wekelijks een deel van het water (Dennerle noemt ongeveer 30 procent), hevel vuil af en maak het biologische filter nooit in één keer helemaal schoon. Lees ook waterwissel en kraanwater.

Welke dieren eten algen?

Een algeneter is een bewoner, geen schoonmaakmiddel: koop hem alleen als je hem blijvend goed kunt verzorgen, en reken erop dat hij je onderhoud niet overneemt.

Algenmiddelen

Algenmiddelen bestrijden het symptoom en niet de oorzaak, en kunnen planten beschadigen (Dennerle, z.d.-b). Middelen met koper kunnen bovendien vissen en vooral garnalen en slakken schaden; hoe giftig ze zijn hangt af van de waterchemie (Watson & Yanong, z.d.). Wil je toch iets gebruiken, lees dan de werkzame stof en de waarschuwingen voor je bewoners, en meng nooit behandelingen.

Veelgestelde vragen over algen

Hoe kom ik snel van algen af in mijn aquarium?

Haal eerst zoveel mogelijk weg: ruiten schrapen, draden losdraaien, plukjes knippen en vuil afhevelen. Ververs daarna water en pak de oorzaak aan, meestal licht (korter, geen zon), voeding (minder voeren, bemesting op de planten afstemmen) en plantengroei. Zonder die stap komen algen terug.

Wat is het verschil tussen baardalg en draadalg?

Baardalg is een roodalg: korte, donkere plukjes die stevig vastzitten en vaak bij weinig CO2 of sterke stroming groeien. Draadalg is een groenalg: lange, zachte groene draden die je makkelijk losdraait.

Waarom krijgt een nieuw aquarium bruine algen?

Bruine aanslag in een nieuwe bak zijn meestal kiezelwieren. Ze horen bij de opstartfase en verdwijnen meestal vanzelf na enkele weken, als planten en filter op gang komen.

Is blauwalg gevaarlijk voor vissen?

Blauwalg is een cyanobacterie die giftige stoffen kan vormen en de bodem afsluit. Hevel hem weg en pak de oorzaak aan. Bij een verduisteringskuur zijn goede beluchting en controle van de vissen belangrijk.

Welke vissen eten algen?

Otocinclus, ancistrus en levendbarenden zoals platy's en guppen eten aangroei, en amanogarnalen en nerietslakken zijn goede grazers. Geen enkel dier eet alle soorten alg, en geen enkel dier vervangt onderhoud.

Moet een aquarium helemaal algenvrij zijn?

Nee. Een beetje aangroei op stenen en hout is normaal en dient zelfs als voer voor grazers. Ingrijpen loont als ruiten of planten overgroeid raken of het water groen wordt.