Vissen
Maanvis: de maat die telt is hoogte, geen liters
Het dier dat je koopt is een muntstuk van drie centimeter. Het dier dat je over anderhalf jaar hebt is een schijf met rug- en aarsvin die samen twintig centimeter of meer overspannen. Dat is een hoogte-eis aan je bak, en geen liter-eis.
In het kort
- Bakhoogte is een harde eis. Een standaard bak van zestig centimeter is per definitie ongeschikt, hoeveel liter er ook in gaat.
- Hij eet kleine vissen. Overlappende watertemperatuur met een neon zegt hier niets.
- Groepsdier met een adder onder het gras: zodra er een paar vormt, wordt dat paar territoriaal tegen de rest.
- Nederlands kraanwater valt binnen het FishBase-bereik maar niet binnen het LICG-advies. Houden lukt; kweken vraagt osmosewater.
- Cichliden zijn bijzonder gevoelig voor Spironucleus en Hexamita, de verwekkers achter gaatjesziekte.
Twee getallen, en welke je moet geloven
FishBase geeft op één en dezelfde pagina twee maten: 10,5 cm totale lengte in het maat-veld en 15 cm in het biologie-veld. Dat lijkt onbeslisbaar, maar dat is het niet zodra je de referenties opzoekt.
De 10,5 cm komt uit een peer-reviewed lengte-gewichtstudie uit het Amazone-estuarium. De 15 cm komt uit een Tetra-encyclopedie voor aquariumhouders uit 1989.
Dat is geen gelijkwaardig conflict maar een asymmetrie, en ze is met één klik zichtbaar. Het gemeten getal is de 10,5.
Voor de bakkeuze maakt het overigens weinig uit, en dat is het punt van dit hele profiel: de lengte is niet de maat waar het om gaat. Seriously Fish houdt vijftien centimeter lichaam aan plus twintig centimeter of meer in de hoogte; LICG zegt ongeveer tien centimeter lang en vijftien hoog.
Reken op tien tot vijftien centimeter lichaam en vijftien tot ruim twintig centimeter hoogte inclusief vinnen. Die hoogte is het getal dat je bak moet halen.
Waarom een hoge bak geen luxe is
Een hoog, zijdelings platgedrukt lichaam is een vorm om verticaal tussen wortels en stengels door te manoeuvreren. De maanvis komt niet uit de open rivier maar uit het moeras en de overstroomde grond ernaast: dichte vegetatie, nauwelijks stroming, gefilterd licht.
Seriously Fish noemt honderd bij veertig bij vijftig centimeter als de kleinste bak die je zou moeten overwegen. LICG eist minimaal 120 centimeter lang en 50 centimeter hoog. De FishBase-opgave van "minimaal 100 cm" komt uit het Duitse ministeriële welzijnsadvies en is dus dezelfde traditie, geen tweede bron.
Drie redenen achter dat getal, in volgorde van gewicht:
- Lichaamsmaat. Een vis van vijftien tot twintig centimeter hoog heeft boven en onder zich water nodig om te kantelen en te draaien zonder de bodem of het oppervlak te raken. Vijftig centimeter hoogte is dus een lichaamsmaat-eis.
- Paarvorming. De groep moet uit elkaar kunnen, en zodra er een paar ontstaat claimt dat een hoek. Dat vraagt lengte.
- Belasting. Pas daarna komt de biologische belasting van zes vissen van deze omvang.
Een bak van zestig of tachtig centimeter faalt op punt één en twee, ongeacht de filtercapaciteit.
De valkuil komt in twee golven
De klassieke fout is vier tot zes jonge maanvissen van drie centimeter in een bak van zestig of tachtig, omdat het op dat moment ruim lijkt.
Eerst groeit de vinspan naar vijftien tot twintig centimeter en past het dier verticaal niet meer. Je ziet dan dieren die schuin hangen of met de vinnen over de bodem slepen.
Daarna, meestal in hetzelfde jaar, vormt zich een paar dat een hoek claimt en de overige dieren wegjaagt. In een bak van zestig centimeter is er geen hoek om naartoe te vluchten.
Het resultaat is aanhoudende stress, beschadigde vinnen en vaak een of twee dode dieren, en dat allemaal pas na twaalf tot twintig maanden, wanneer bijna niemand het verband nog met de bakkeuze legt.
Vandaar het advies van LICG om minstens zes dieren te nemen en bij voorkeur een even aantal, zodat er niemand overblijft als ze paren gaan vormen. Dit is geen scholende vis maar een sociale soort met een rangorde: de groep is er niet om samen te zwemmen maar om agressie te spreiden.
Nederlands kraanwater
Hier hangt het antwoord af van welke bron je pakt, en dat verschil is echt.
FishBase geeft pH 6,0 tot 8,0 en 5 tot 13 dH. Nederlands kraanwater zit daar met 3,7 tot 13,7 dH en een pH boven 7,3 vrijwel volledig binnen; alleen de zachtste leveringsgebieden zakken onder de ondergrens van 5 dH.
LICG adviseert daarentegen pH 6 tot 7 en een carbonaathardheid onder 4, en dat haal je met Nederlands leidingwater niet zonder osmosewater of een turffilter.
De verklaring voor die tegenstelling zit in de herkomst van de handelsdieren: vrijwel alles in de winkel is massakweek uit het Verre Oosten en Oost-Europa, generaties lang opgegroeid in hard, alkalisch water. Die dieren doen het op ons kraanwater prima.
De zachte, zure waarden worden pas kritisch als je wilt kweken, want in hard water met een hoge carbonaathardheid bevrucht een deel van de eieren niet en verhardt de eischaal.
Er is één plek waar de Nederlandse waterkwaliteit deze soort juist helpt, en dat is zeldzaam genoeg om te noemen. LICG koppelt gaatjesziekte bij deze soort aan een mineraaltekort in combinatie met een darmflagellaat, en de veterinaire handboeken bevestigen dat cichliden onder de siervissen bijzonder gevoelig zijn voor die groep. Ons relatief minerale kraanwater is daarbij eerder een voordeel dan een nadeel.
Twee ziektebeelden die bij deze soort horen
Gaatjesziekte. Zie hierboven: cichliden zijn bijzonder gevoelig voor de darmflagellaat die eraan ten grondslag ligt, en LICG legt het verband met een mineraaltekort in het water. Dat is de ene keer dat ons kraanwater in het voordeel van deze soort werkt.
Neonziekte. Dit staat zelden in een maanvisprofiel en het hoort er wel: de handboeken noemen naast tetra's uitdrukkelijk ook maanvissen als gastheer van de parasiet achter neonziekte. De naam is dus misleidend, en de aandoening is niet te behandelen.
Praktisch gevolg voor een gezelschapsbak: de combinatie maanvis met tetra's is niet alleen om predatie een slechte, maar ook omdat beide soorten dezelfde onbehandelbare parasiet kunnen dragen. Nieuwe vissen horen dus in quarantaine, en een zieke vis hoort eruit voordat hij in de bak sterft en wordt aangevreten.
Wat er niet bij past
Alles onder ongeveer vier centimeter, en dat is geen inschatting: Seriously Fish zegt letterlijk dat hij kleine vissen zoals tetra's kan eten. De watertemperatuur en pH van een neon en een maanvis overlappen perfect, en dat is precies waarom deze fout zo vaak wordt gemaakt.
Overlappende waterwaarden zijn de eerste zeef, niet het eindoordeel.
Verder: dwerggarnalen (volwassen amano's van vier tot vijf centimeter redden het vaak, kleine garnalen niet), vinnenbijters zoals de sumatraan die de lange buikvinnen als uitnodiging zien, en snelle drukke zwemmers die het voer wegkapen voordat deze trage, tastende eter erbij is.
En één ding dat geen medebewoner is maar wel de vaakst gemaakte fout: een bak lager dan vijftig centimeter. De vis past er op de dag van aankoop in en anderhalf jaar later niet meer.
