Aquarium inrichten: 5 stappen en 3 voorbeeldindelingen

Je richt een aquarium in vanuit de dieren die erin komen, en altijd in dezelfde volgorde: plek en draagvlak, achterwand en bodem, techniek en decoratie, planten en pas daarna het water. Leg het grind oplopend van 3–4 cm voorin naar 6–8 cm achterin (Tropica) en laat de bak na het vullen 24–48 uur proefdraaien (OATA). Vissen komen pas na enkele weken biologische opstart.

Begin met een plattegrond van je aquarium

Teken je bak van bovenaf en zet erin waar beschutting komt, waar de dieren vrij zwemmen en waar je bij filter en verwarmer moet kunnen. Tropica raadt aan de plek van hout, stenen en planten uit te tekenen voordat je je definitieve keuze maakt.

Kies eerst de bewoners, bijvoorbeeld met de gids over aquariumvissen. Hun volwassen formaat en levenswijze bepalen hoeveel ruimte je nodig hebt, en bodem, planten en decoratie nemen daar een deel van in (LICG, z.d.). Hoeveel dieren er verantwoord in passen, lees je bij aquariumbezetting. Verdeel ze over de waterlagen: sommige vissen leven bij de bodem, andere bovenin. Soorten die veel schuilplaatsen zoeken, vragen een dichtere inrichting dan soorten die vooral zwemruimte willen.

Drie voorbeelden van een aquariumindeling

Op een smal scherm kun je het schema horizontaal verschuiven. Bekijk schema op volledige grootte.

1. Open midden, beschutte zijkanten. Plantengroepen langs beide zijkanten en een vrij midden. Vissen die graag in open water zwemmen hebben een duidelijke route, en jij komt makkelijk bij de voorruit.

2. Eén groep hout en planten. Hout aan één kant, met planten erop en erachter; de andere kant blijft open voor zwemmen en onderhoud. Wortelstokplanten als anubias en javavaren zet je direct op het hout vast.

3. Plantvakken. De bodem verdeeld in vakken, met een vrije strook langs de voorruit. Dat werkt goed in een plantenbak waarin je elke groep apart snoeit. In een kleine bak blijft de bezetting de grens; kijk daarvoor bij de vissen voor 20 en 30 liter.

Houd in elke indeling één hoek vrij voor het filter en teken planten op hun volgroeide formaat. Een groep die uitgroeit, zet anders precies de zwemroute of de onderhoudshoek dicht.

In welke volgorde richt je een aquarium in?

De vaste volgorde is: plek en lekproef, achterwand en bodem, techniek en decoratie, planten, en dan vullen en aanzetten. LICG hanteert dezelfde opbouw, en wie zich eraan houdt, hoeft niets twee keer te doen.

Bron: LICG (z.d.), Tropica (z.d.) en OATA (z.d.).

Stap 1: plek, draagvlak en stroom

Zet het aquarium vlak en waterpas op een meubel dat het volle gewicht blijvend draagt, buiten direct zonlicht en uit de buurt van warmtebronnen en tocht (OATA, z.d.). Zon op de bak geeft volgens LICG veel algengroei en een temperatuur die je moeilijk constant houdt.

Water weegt ongeveer 1 kilogram per liter (USGS, z.d.). Gaat er na het inrichten 88 liter water in je bak, dan weegt alleen dat water al circa 88 kg; glas, bodem, stenen en apparatuur komen daar nog bij. Twijfel je of vloer of meubel dat aankan, laat het dan beoordelen door een deskundige.

Of er een onderlegmat onder moet, hangt af van het model. LICG adviseert schokabsorberend materiaal tussen bak en ondergrond, maar de handleiding van de JUWEL Rio-serie, met een vast verlijmd veiligheidsonderframe, verbiedt juist extra onderleggers. De handleiding van jouw aquarium gaat voor.

Doe de lekproef voordat je inricht: vul de bak, kijk of hij nergens lekt, laat hem leeglopen en maak hem schoon zonder schoonmaakmiddel (LICG, z.d.). Vervoer een aquarium nooit gevuld. Voor de elektriciteit schrijft de JUWEL-handleiding drie dingen voor:

• Steek de stekkers op één hoogte in, zodat elk snoer een lus naar beneden maakt waarlangs water kan afdruipen.
• Sluit aquariumapparatuur aan via een aardlekschakelaar met een aanspreekstroom van maximaal 30 mA.
• Haal de stekkers van apparatuur in het water uit het stopcontact voordat je in het water werkt.

Weet je niet of je groep beveiligd is, laat dan een elektricien kijken.

Op een smal scherm kun je het schema horizontaal verschuiven. Bekijk schema op volledige grootte.

Stap 2: achterwand en bodem

Breng eerst de achterwand aan en daarna de bodem, want zodra er stenen en planten staan, kom je niet meer bij de achterruit. Een achterwand geeft beschutting, en veel aquariumdieren voelen zich het veiligst bij een donkere achtergrond (LICG, z.d.).

Tropica legt de bodem in twee lagen aan:

• een voedingslaag van ½–1 cm, vooral waar later planten met sterke wortels komen;
• daarover grind met een korrel van 0,8–4 mm, oplopend van minstens 3–4 cm voorin naar 6–8 cm achterin.

Het grind houdt de voedingslaag op zijn plek en het oplopende profiel geeft diepte. Gebruik aquariumgrind of -zand zonder scherpe randjes en stem de bodem af op de dieren: vissen die zich ingraven hebben zand nodig (LICG, z.d.). Komt er later een zware steen, leg dan op die plek vóór de bodem een dunne plaat polystyreen om het glas te beschermen (Tropica, z.d.). Meer over lagen en materialen lees je bij aquariumbodem.

Hoeveel bodem heb je nodig?

Het bodemvolume in liters is binnenlengte × binnenbreedte × gemiddelde laagdikte in cm, gedeeld door 1.000. Een bak van 80 × 35 cm met gemiddeld 5 cm bodem, wat past bij 3–4 cm voorin en 6–8 cm achterin, vraagt 14 liter.

Bron: eigen berekening; dichtheid van water afgerond volgens USGS.

De 14 liter is bulkvolume, inclusief de ruimte tussen de korrels. Reken je eigen maten uit met de bodemcalculator en de inhoudscalculator.

Stap 3: techniek, hout en stenen

Zet filter, verwarmer en verlichting op hun plek, nog zonder ze aan te zetten, en bouw daarna hout en stenen eromheen (LICG, z.d.). Zo zie je meteen of je het filter nog kunt openen, de verwarmer kunt uitnemen en alle ruiten kunt schoonmaken.

Gebruik decoratie die geen mineralen of giftige stoffen afgeeft. LICG raadt zelf verzameld materiaal af: hout moet geschikt zijn om onder water te staan, zoals kienhout, en uit stenen kunnen kalk en metalen vrijkomen. Houd je grotere vissen die graven, zet stenen dan zo neer dat ze niet kunnen omvallen.

Laat de waterroute van het filter vrij. Het mechanische deel vangt deeltjes af voordat het water het biologische materiaal bereikt, en de bacteriën daar hebben zuurstof nodig (Merck Veterinary Manual, 2024). Een stabiele, bereikbare opstelling is meer waard dan een bak waarin elke slang onzichtbaar is.

Wortelstokplanten zet je in deze stap al vast. Bind ze op hout of klem ze tussen stenen of wortels; de wortelstok zelf mag niet onder de bodem, want dan rot de plant (Tropica, z.d.).

Stap 4: planten per groeivorm

Plant bij een waterstand van ongeveer 2 cm boven het grind en houd de planten vochtig met een plantenspuit (Tropica, z.d.). In een volle bak raak je de oriëntatie kwijt en krijg je de planten slecht vast, en uitdrogen beschadigt het blad. Spoel nieuwe planten af en haal dode bladeren weg voordat ze erin gaan (LICG, z.d.).

Bron: Tropica, Planting (z.d.).

Kies makkelijke aquariumplanten op hun volgroeide formaat. Snelgroeiende hulpplanten nemen overtollige voedingsstoffen op en remmen zo de algen, maar knip ze regelmatig terug zodat ze de langzame groeiers niet overschaduwen (Tropica, z.d.). Over voeding en bladverlies lees je meer bij aquariumplanten.

Koop planten op hun volledige wetenschappelijke naam: voor soorten op de Europese Unielijst invasieve exoten gelden beperkingen op onder meer handel en bezit. Let op bij Ludwigia, dat Tropica als stengelplant noemt: Ludwigia grandiflora en Ludwigia peploides staan sinds 2016 op die lijst. De geslachten in de tabel komen er niet op voor (NVWA, gecontroleerd op 18 oktober 2026).

Stap 5: vullen, aanzetten en proefdraaien

Vul de bak rustig verder over een bord of zeef, zet de apparatuur aan en laat alles 24–48 uur proefdraaien (Tropica, z.d.; OATA, z.d.). Het bord voorkomt dat de waterstraal de bodem omwoelt; in de proef controleer je of de temperatuur goed uitkomt en alles werkt. Een verwarmer moet tot zijn minimale indompeldiepte in het water staan en mag nooit buiten het water of beschadigd werken (JUWEL, z.d.); meer daarover bij aquariumverwarming.

Zet de verlichting op een tijdschakelaar. Tropica adviseert in een nieuw beplante bak de eerste drie weken 6 uur licht per dag en daarna geleidelijk naar maximaal 8 uur, omdat te veel licht algen geeft; meer bij aquariumverlichting. Haal afgestorven plantendelen snel weg: de afbraak verbruikt zuurstof en voedt algen (Tropica, z.d.).

Na de technische proef begint de biologische opstart: het filter moet rijpen, zodat bacteriën ammoniak en nitriet omzetten in het minder giftige nitraat (OATA, z.d.). LICG raadt aan dat zonder dieren te doen. Meet ammoniak, nitriet, nitraat en pH; pas als ammoniak en nitriet op nul staan en daar blijven, voeg je langzaam dieren toe. Tropica ziet rond dag 20 aangeslagen planten en rond dag 90 een bak in balans. Het volledige stappenplan staat in aquarium opstarten, de achtergrond in de stikstofkringloop.

Veelgemaakte fouten bij het inrichten

De meeste fouten merk je pas als de bak vol staat, dus loop deze lijst na voordat het water erin gaat.

Bron: LICG, Tropica, OATA en de fabrikantshandleiding van JUWEL.

Veelgestelde vragen over aquarium inrichten

Hoe dik moet de bodem in een aquarium zijn?

Tropica adviseert grind van minstens 3–4 cm voorin, oplopend naar 6–8 cm achterin, met daaronder ½–1 cm voedingsbodem op de plekken waar planten met sterke wortels komen. Een korrel van 0,8–4 mm houdt het water rond de wortels in beweging. Voor een bak van 80 × 35 cm komt dat neer op ongeveer 14 liter bodem.

Moet er een onderlegmat onder een aquarium?

Dat hangt af van je model, dus kijk eerst in de handleiding. LICG adviseert schokabsorberend materiaal onder de bak, maar bij aquaria met een vast verlijmd veiligheidsonderframe, zoals de JUWEL Rio-serie, verbiedt de fabrikant juist extra onderleggers. Staat er niets over in de handleiding, vraag het dan na bij de fabrikant van je aquarium.

Mag je zelf gevonden stenen en hout in een aquarium leggen?

LICG raadt het af: zelf verzameld materiaal kan ziektekiemen meebrengen en stenen kunnen kalk en metalen afgeven. Hout moet geschikt zijn om langdurig onder water te staan; kienhout is daarvan een bekend voorbeeld. Gebruik decoratie die voor aquaria bedoeld is en zet zware stenen stevig neer, zeker als je vissen houdt die graven.

Is het goed om veel planten in een aquarium te hebben?

Ja, zolang je dieren genoeg zwemruimte houden. Planten bieden schuilplaatsen, maken zuurstof en nemen nitraat en andere voedingsstoffen op die anders algen voeden (LICG). Snelgroeiende planten helpen een nieuwe bak op gang, maar knip ze regelmatig terug. Houd je vissen die veel zwemruimte nodig hebben, kies dan een indeling met een open midden.

Hoe lang duurt het voordat er vissen in een nieuw aquarium kunnen?

Reken op enkele weken. Na 24–48 uur technische proef moet het filter nog rijpen: pas als ammoniak en nitriet bij herhaalde metingen op nul blijven, kunnen de eerste dieren erin, en dan nog geleidelijk (OATA). Tropica adviseert in een nieuw beplante bak de vissen 3–4 weken uit te stellen, tot de planten zijn aangeslagen.

Is troebel water na het inrichten erg?

Nee, volgens Tropica kan het water de eerste dagen na het inrichten wat troebel zijn en klaart het daarna op. Giet je bij het vullen over een bord of zeef, dan blijft de bodem rustiger. Helder water zegt niets over het filter: alleen een meting van ammoniak en nitriet vertelt je of de bak rijp is.

Hoe richt je een aquarium in voor garnalen?

Dicht de filterkieren af met filterspons of filterwatten, zodat garnalen niet in het filter belanden, en sluit ook de openingen voor snoeren en slangen, want garnalen zijn goede klimmers (LICG). Een sponsfilter is de veiligste en eenvoudigste filtering, en snelle stroming vinden de meeste garnalen niet prettig. Dek de bak bovendien goed af.