Thoracocharax stellatus (spotfin hatchetfish): schoolvis voor een grote, goed afgedekte bak

Herkenning: een zilveren bijlzalm met een donkere vlek in de rugvin

Thoracocharax stellatus is in 1858 door Kner beschreven, oorspronkelijk als Gastropelecus stellatus. De naam staat als geaccepteerd in de Catalogue of Life, bevestigd door de naamcheck van GBIF (GBIF, z.d.); daar staat de vis in de familie Gasteropelecidae, de bijlzalmen, binnen de orde Characiformes. FishBase voert hem in dezelfde familie, met de Engelse naam spotfin hatchetfish (FishBase, z.d.).

De eenvoudigste herkenning is een opvallende donkere vlek in de rugvin. Daarmee onderscheid je hem meteen van zijn enige geaccepteerde geslachtsgenoot Thoracocharax securis, die zo'n vlek mist (Seriously Fish, z.d.). Aquarium Glaser voegt daar een kenmerk aan toe: T. stellatus heeft twee tot drie schubrijen aan de basis van de anaalvin, T. securis vijf tot zes (Schäfer, 2023). In de handel duikt de vis op als platinum hatchetfish (Seriously Fish, z.d.) en spotfin hatchetfish (FishBase, z.d.). Het geslacht Thoracocharax is in 1906 door Fowler als ondergeslacht opgericht en in 1960 door Weitzman tot geslacht verheven (Seriously Fish, z.d.).

Zijn thuis is Zuid-Amerika: de stroomgebieden van de Paraná, de Amazone en de Orinoco (FishBase, z.d.). Seriously Fish noemt vindplaatsen in onder meer Venezuela, Colombia, Brazilië en Paraguay; de typelokaliteit is de rio Cuiabá in het bovenste rio Paraguai-bekken. De vis is er gemeld uit zwart- en helderwaterstromen, zijrivieren, dode armen en overstroomde vlaktes, meestal waar veel planten aan het oppervlak drijven (Seriously Fish, z.d.).

Grootte en ruimte: oppervlak voor een school in de bovenste waterlaag

Standaardlengte (SL) is de lengte zonder staartvin. Seriously Fish noteert 70 mm SL en noemt als kleinste te overwegen maat een aquarium met een oppervlak van 120 × 45 cm of gelijkwaardig; de bron koppelt daar zelf een volume van ongeveer 243 liter aan (Seriously Fish, z.d.). FishBase geeft als maximale lengte 6,7 cm SL en verwijst daarvoor naar de checklist van Weitzman en Palmer (FishBase, z.d.).

Die 6,7 cm is niet vanzelf wat je in de winkel tegenkomt. Aquarium Glaser zag bij grote aantallen importen nooit exemplaren duidelijk boven 5 cm SL (Schäfer, 2023). Houd beide waarden naast elkaar: de literatuurwaarde is een maximumopgave, de handelsindruk een waarneming van één groothandel, geen bewezen kleine eindmaat.

Ruimte betekent bij deze vis vooral oppervlak. De school daalt vanuit het oppervlak af en houdt zich op in het bovenste derde van de waterkolom (Seriously Fish, z.d.). Geef een flink deel van het oppervlak aan drijfplanten, een beetje stroming om af en toe tegenin te zwemmen en daarnaast rustige plekken. De rest van de inrichting is weinig kritisch; zand, wortelhout en bladresten passen bij een Zuid-Amerikaans beeld (Seriously Fish, z.d.). Hoe de school in de totale bezetting past, lees je in de bezettingsgids.

Water: één adviesbereik, geen gemeten grenzen

Seriously Fish adviseert 20–28 °C, een pH van 5,0–7,5 en een totale hardheid (GH) van 1–12 dGH (Seriously Fish, z.d.). FishBase geeft alleen het klimaatlabel "tropical", zonder getalsbereik (FishBase, z.d.). Zo'n adviesbereik is geen gemeten tolerantiegrens: het eindpunt van een adviesband is niet hetzelfde als een temperatuur waaronder of waarboven de vis sterft.

GH zegt iets over opgelost calcium en magnesium; het zegt niets over de KH, de buffering van het water. Meet daarom GH, KH en pH afzonderlijk, zoals uitgelegd in pH, KH en GH. Het adviesbereik loopt van zacht tot middelhard water. Vergelijk je kraanwater daarmee vóór je koopt; bij een GH ver boven 12 dGH wordt water aanpassen een serieuze overweging. Voeg de school pas toe aan een goed ingedraaide bak; daarvoor volg je de stikstofkringloop.

Sociaal gedrag en samenhouden: schoolplicht en rustige buren

Zeer vreedzaam, maar nerveus. Seriously Fish adviseert minstens een half dozijn te kopen, omdat de vis zonder de veiligheid van soortgenoten niet tot rust komt (Seriously Fish, z.d.); Aquarium Glaser houdt het op groepen van vijf of meer (Schäfer, 2023). Een school is hier dus een welzijnsvoorwaarde, geen kwestie van smaak.

De zwakke plek is voerconcurrentie: met opdringerige soorten strijdt deze vis slecht om eten (Seriously Fish, z.d.). Seriously Fish stelt daarom rustige soorten uit andere waterlagen voor: tetra's, bodemcichliden zoals Geophagus en Satanoperca, en meervallen zoals Corydoras en loricariiden (Seriously Fish, z.d.). Dit zijn suggesties uit één profiel, geen bewezen combinaties. Controleer per kandidaat of water, temperatuur en gedrag werkelijk overlappen en observeer bij het voeren wie echt eet; de voorwaarden staan in gezelschap combineren. Overeenkomende waterwaarden dekken prooi-, territorium- en voerconcurrentierisico's niet.

Voeding: insecten van het oppervlak

Dicht bij de oever eet hij vooral insecten. In een dieetstudie aan de bovenloop van de rio Tocantins bestond 99,6 procent van het dieet uit insecten, waarvan het merendeel (87,6 procent) van het land kwam; Seriously Fish vat die studie zo samen (Seriously Fish, z.d.). Die percentages gelden voor die studie, niet voor alle populaties of seizoenen.

Het voeradvies sluit erop aan. Een groot deel van het dieet mag bestaan uit diepvries- en levend voer zoals muggenlarven (bloodworm) en daphnia; fruitvliegjes passen ook (Seriously Fish, z.d.). Aquarium Glaser raadt aan zo vaak mogelijk insectenvoer te geven, bijvoorbeeld gevriesdroogde rode muggenlarven, fruitvliegen en bladluizen (Schäfer, 2023). De vis eet van het oppervlak, maar duikt ook naar zinkend voer. Droogvoer wordt aanvankelijk soms geweigerd en meestal pas later geaccepteerd (Seriously Fish, z.d.).

Begin daarom met kleine porties diepvries- of levend voer, meng er geleidelijk droogvoer bij en kijk per dier of het echt opeet. Zo volg je gericht voeren: opname en conditie zeggen meer dan een leeg oppervlak.

Valkuilen en onzekerheid: springen, naamgrenzen en onbekende kweek

De belangrijkste voorzorg is de afdekking. De vis kan in één sprong meerdere meters overbruggen; dek de bak zeer goed af (Seriously Fish, z.d.). Het is een krachtige sprong, geen aangedreven vlucht: hogesnelheidsopnamen toonden dat de borstvinnen alleen helpen om het water te verlaten, zo vat Seriously Fish een studie van Wiest samen (Seriously Fish, z.d.). Drijfplanten op een flink deel van het oppervlak maken de schrikachtige vis rustiger (Seriously Fish, z.d.); hoornblad kan daarvoor los in het water groeien.

Over voortplanting in het aquarium is geen documentatie beschikbaar: Seriously Fish noteert "Reproduction Unrecorded" (Seriously Fish, z.d.). Daarom staat hier geen kweekrecept. Ook de naamgrenzen zijn niet uitgezocht: Seriously Fish noemt T. securis de enige geslachtsgenoot, terwijl Aquarium Glaser meldt dat een proefschrift uit 2014 nog twee formeel naamloze soorten beschrijft (Seriously Fish, z.d.; Schäfer, 2023).

Voor de aankoop: FishBase vermeldt IUCN-status Least Concern, beoordeeld op 12 augustus 2020, CITES niet beoordeeld, geen gevaar voor mensen en naast de aquariumhandel een geringe commerciële visserij (FishBase, z.d.). Aquarium Glaser betrekt zijn exemplaren vrijwel altijd uit Colombia, uit het stroomgebied van de Orinoco (Schäfer, 2023). Hoeveel daarvan wildvang of nakweek is, is niet gedocumenteerd.

Wat nog onzeker is

• Voortplanting en kweek in het aquarium zijn niet gedocumenteerd; Seriously Fish (z.d.) noteert 'Reproduction Unrecorded'. Een verantwoorde kweekmethode kan hier daarom niet worden beschreven.
• De eindmaat is niet eenduidig: FishBase (z.d.) geeft 6,7 cm SL als literatuurmaximum, terwijl Aquarium Glaser (2023) bij grote aantallen importen nooit exemplaren duidelijk boven 5 cm SL zag. Lees beide waarden naast elkaar in plaats van ze te middelen.
• De wateradviezen (20–28 °C, pH 5,0–7,5, GH 1–12 dGH) zijn een verzorgingsbereik van één profielpagina; gemeten temperatuurgrenzen of een optimaal werkpunt zijn niet beschikbaar.
• Het geslacht telt formeel twee geaccepteerde soorten, maar een proefschrift uit 2014 beschrijft nog twee formeel naamloze soorten. Of T. stellatus één soort of een soortencomplex is, is met de gelezen bronnen niet uitgezocht.

Deze praktische basisgids is met AI samengesteld op basis van de vermelde bronnen. Bronnenonderzoek: 2026-09-28. Het artikel beschrijft algemene kennis; de omstandigheden in jouw aquarium kunnen verschillen.