Appelslakken: verbod, soorten herkennen en melden

Appelslakken mag je in Nederland niet meer kopen, verkopen of kweken: het hele geslacht Pomacea is een EU-quarantaineorganisme en de platte Marisa cornuarietis staat sinds 7 augustus 2025 op de Unielijst van invasieve exoten. Vermoed je een Pomacea in je bak, dan meld je dat direct bij de NVWA, en dat geldt ook voor eieren. Hieronder lees je hoe je de groepen uit elkaar houdt, wat de regels precies zeggen en wat je doet als er al een slak of legsel zit.

Is een appelslak verboden in Nederland?

Ja: voor alle Pomacea-soorten geldt een EU-verbod op binnenbrengen, verplaatsen, houden, vermeerderen en vrijlaten, en Marisa cornuarietis valt sinds 7 augustus 2025 onder het aparte Unielijstregime. Het zijn twee verschillende wetten, ook al heten beide dieren ‘appelslak’.

Pomacea: plantgezondheid. Het geslacht Pomacea staat in Bijlage II, deel B van Uitvoeringsverordening 2019/2072: de lijst van quarantaineorganismen die al in de EU voorkomen. Artikel 5 van de Plantgezondheidsverordening (2016/2031) verbiedt voor die organismen het binnenbrengen, verplaatsen, houden, vermeerderen en vrijlaten. De oude beschikking 2012/697/EU is ingetrokken; sinds 26 januari 2025 geldt Uitvoeringsverordening 2024/2013, en die omvat uitdrukkelijk alle levensstadia van Pomacea, dus ook eieren en jonge slakjes (Europese Commissie, 2024). Het verbod is daarmee niet verdwenen, alleen vernieuwd.

Daar hoort een meldplicht bij: ook een particulier moet een quarantaineorganisme, of een gegrond vermoeden daarvan, direct melden bij de bevoegde autoriteit en daarna de instructies volgen om verspreiding te voorkomen (artikel 15). In Nederland is dat de NVWA, die een meldformulier voor particulieren heeft en bij een serieuze verdenking onderzoek doet en maatregelen bepaalt. Een vrijstelling bestaat alleen als tijdelijke, vooraf verleende vergunning voor onder meer officieel onderzoek en onderwijs (artikel 8), niet voor een hobbybak.

Marisa: invasieve exoot. Voor Unielijstsoorten geldt dat je ze niet mag verhandelen, kweken, ruilen of vrijlaten, en dat ook vervoer en bezit beperkt zijn (RVO, 2025). Die regels gelden ook voor levende delen zoals eitjes. Had je het dier al vóór 7 augustus 2025, dan mag je het onder voorwaarden houden tot het sterft: in een gesloten omgeving, zonder kans op ontsnapping of voortplanting (RVO, 2024).

Bron: Verordeningen (EU) 2016/2031, 2019/2072 en 2024/2013; NVWA; RVO. Gecontroleerd op 18 oktober 2026.

Op een smal scherm kun je het schema horizontaal verschuiven. Bekijk schema op volledige grootte.

Welke soorten appelslakken bestaan er?

Appelslakken vormen de familie Ampullariidae, en voor aquariumhouders tellen vooral twee geslachten: Pomacea, met een hoge, bolle schelp, en Marisa, met een platte, rond opgerolde schelp (Rawlings e.a., 2007). Een gele schelp is dus geen soortnaam; kleur zegt weinig over welke wet er geldt. In het overzicht van aquariumslakken zie je hoe appelslakken zich verhouden tot de andere slakken in de hobby.

Namen schuiven ook. Pomacea diffusa werd ooit beschreven als ondersoort van P. bridgesii; Rawlings en collega’s (2007) behandelen ze op grond van genetisch en taxonomisch onderzoek als twee aparte soorten. Staat er een oude naam op je aankoopbewijs, laat die dan staan en schrijf een eventuele nieuwere naam erbij. Voor de regels maakt het niet uit: elke Pomacea valt onder hetzelfde verbod.

Marisa cornuarietis draagt vaak donkere spiraalbanden, maar er bestaan ook volledig gele, ongestreepte vormen (Benson e.a., 2019). Door die platte schelp wordt hij soms als ‘reuzenposthoorn’ verkocht, maar het is geen posthoornslak: Marisa hoort bij de appelslakken en valt onder de Unielijst. Gebruik bij elke vraag over regels daarom de wetenschappelijke naam.

Bron: EPPO (2022); Fasulo, UF/IFAS (z.d.); Benson e.a., USGS (2019).

Let op de meetrichting: een Pomacea meet je in de hoogte, een Marisa in de doorsnede, dus 50 mm is bij beide een andere maat.

Kun je een appelslak op een foto herkennen?

Een foto geeft een voorlopige herkenning, geen zekere soortnaam: voor bevestiging van P. canaliculata noemt EPPO (2022) anatomisch onderzoek door een deskundige of genetische merkers. Dat geldt vooral binnen Pomacea, waar soorten sterk op elkaar lijken.

Rama Rao en collega’s (2018) vergeleken DNA en schelpen van 52 volwassen appelslakken van acht locaties: 26 P. canaliculata en 26 P. maculata. Geen enkel onderzocht schelpkenmerk bleek uniek voor één soort, en ook de gemeten schelpvormen overlapten. Een groef, een bandering of een kleur is dus te weinig voor een determinatie.

Voor een melding hoef je de soort niet zelf vast te stellen; een redelijk vermoeden is genoeg. Lever wel goed materiaal aan:

1. Fotografeer het dier van meerdere kanten: de opening, de top en de zijkant.
2. Leg een liniaal of schaalbalk ernaast, buiten de bak.
3. Fotografeer het hoornachtige dekseltje dat de opening afsluit, het operculum, zonder het los te trekken. Bij P. canaliculata sluit dat de opening nauw af.
4. Noteer de naam waaronder je het dier kreeg, de datum en van wie.

Hoe zien de eieren van appelslakken eruit?

Pomacea canaliculata legt felroze eipakketten boven water, Marisa cornuarietis legt geleiachtige eimassa’s onder water, en bij beide vallen de eieren onder de regels. Het advies dat je in oude verzorgingsgidsen leest, ‘appelslakeieren altijd boven water leggen’, klopt dus voor de ene soort en niet voor de andere.

Bij P. canaliculata zitten de eieren op ondergronden die boven het water uitsteken; blijven ze permanent onder water, dan ontwikkelen ze zich niet succesvol (EPPO, 2022). De kleur verandert tijdens de ontwikkeling van felroze naar witachtig en later bruinig. Bij P. diffusa zijn verse legsels wit en later beige tot zalmkleurig, met een onregelmatig honingraatachtig uiterlijk (Rawlings e.a., 2007). De eimassa’s van Marisa blijven tijdens de hele ontwikkeling geleiachtig.

Vind je een legsel, fotografeer het dan ter plekke en noteer de datum. Laat het nergens anders uitkomen: beide regimes gelden ook voor eieren.

Hoe ademen appelslakken?

Appelslakken hebben een long én een kieuw, en bij P. canaliculata is de long waarschijnlijk de belangrijkste plek voor zuurstofopname. Rodriguez en collega’s (2021) brachten die long in kaart met microscopie en een driedimensionale reconstructie. Hoe sterk een soort op luchtademhaling leunt, verschilt binnen de familie; meer over zuurstof in de bak lees je bij zuurstof en temperatuur.

Wat eten appelslakken?

Appelslakken zijn alleseters: P. canaliculata eet waterplanten, plantenresten, biofilm en dierlijk materiaal, en Marisa eet levende en afstervende planten en ook eieren en jonge slakken (EPPO, 2022; Benson e.a., 2019). Het beeld van de appelslak als nette opruimer van alleen afval klopt dus niet.

Ook tussen soorten verschilt het menu: UF/IFAS beschrijft P. maculata vooral als eter van gewortelde waterplanten. Over P. diffusa spreken oudere studies elkaar tegen: de een vond vooral aangroeisel, de ander ook levende planten en dierlijk materiaal (Rawlings e.a., 2007). Wie op zoek is naar een dier tegen aangroei, vindt betere kandidaten bij de algeneters. En wie zijn aquariumplanten lief heeft, rekent er bij elke appelslak op dat er aan gegeten wordt.

Een verzorgingsrecept staat hier bewust niet: houden is voor Pomacea verboden en voor Marisa alleen als overgangsbezit toegestaan. Ook cijfers uit onderzoek zijn geen recept. Een gecontroleerd onderzoek naar Marisa (Aufderheide e.a., 2006) liet jongen bij 25 °C sneller groeien dan bij 22 °C, en bij een lagere bezetting sneller aankomen dan bij een hogere. Die proeven liepen in doorstroomaquaria van 10 liter waarin per dag 5,8 keer het bakvolume werd ververst: een laboratoriumopstelling die met een gewone waterwissel thuis niets gemeen heeft.

Wat doe je als er al een appelslak of legsel in je bak zit?

Meld een vermoeden van Pomacea direct bij de NVWA, bewaar alle herkomstgegevens en volg hun instructies; bij Marisa stel je vast of je aantoonbaar overgangsbezit hebt. Dat een dier al in je bak zit voordat je van de regels hoort, gebeurt vaak; wat telt, is wat je nu doet.

1. Laat alles staan. Breng geen slakken, eieren, planten of decoratie naar een andere bak of een andere houder.
2. Fotografeer en meet. Maak scherpe foto’s van dier, operculum en eventuele legsels, met een maatindicatie.
3. Verzamel de herkomst. Zoek aankoopbewijs, advertentie, berichten en de datum van aanschaf op.
4. Meld of vraag na. Bij Pomacea of twijfel daarover: het meldformulier van de NVWA. Bij Marisa: controleer of je bezit van vóór 7 augustus 2025 kunt aantonen.
5. Volg de instructies op. De bevoegde autoriteit bepaalt wat er met dier, eieren en planten gebeurt.

Bron: Verordening (EU) 2016/2031, artikel 15; EPPO (2022); Rawlings e.a. (2007). Eigen checklist, geen officieel formulier.

Denk ook aan je waterplanten. Voor het verplaatsen van waterplanten die bestemd zijn om te planten, stelt de EU als voorwaarde dat ze uit een gebied zonder Pomacea komen of vlak voor verplaatsing zijn geïnspecteerd (Europese Commissie, 2026). Dat raakt elke stek die je ruilt, ook van makkelijke aquariumplanten. Vertel bij je melding dus welke planten er recent in of uit je bak zijn gegaan.

De gewone aanpak van een slakkenplaag is bedoeld voor toegestane slakken, niet voor een quarantaineorganisme. En de herplaatsingstips bij te veel guppen gelden voor guppen, niet voor appelslakken. Ook bij andere ongewervelden, zoals zoetwaterkreeften, bepaalt de exacte soortnaam welke regels gelden.

Veelgemaakte fouten met appelslakken

• Afgaan op kleur of handelsnaam. ‘Gele appelslak’ of ‘reuzenposthoorn’ zegt niets over de wettelijke route; alleen de wetenschappelijke naam doet dat.
• Denken dat het verbod is vervallen. 2012/697/EU is ingetrokken, maar sinds 26 januari 2025 geldt 2024/2013, en Pomacea staat nog steeds op de quarantainelijst.
• Eieren vergeten. Beide regimes gelden ook voor eieren. Een legsel weggeven of laten uitkomen is net zo goed verspreiding.
• Een slak doorgeven of uitzetten. Verplaatsen en vrijlaten zijn verboden.
• Een vrouwtje Marisa apart zetten en denken dat het klaar is. Vrouwtjes kunnen maanden sperma bewaren en dus later nog eieren leggen.
• Laboratoriumcijfers als verzorgingsnorm gebruiken. 25 °C of 10 liter uit een doorstroomproef zijn onderzoeksomstandigheden.
• Rekenen op een plantvriendelijke opruimer. P. canaliculata en Marisa eten ook levende planten en dierlijk materiaal.

Veelgestelde vragen over appelslakken

Waarom mogen appelslakken niet meer verkocht worden?

Omdat het hele geslacht Pomacea een EU-quarantaineorganisme is en Marisa cornuarietis sinds 7 augustus 2025 op de Unielijst van invasieve exoten staat. Voor Pomacea zijn binnenbrengen, verplaatsen, houden en vermeerderen verboden. Voor Marisa zijn handel, kweek, ruil en vrijlating verboden. Een advertentie of webwinkel maakt een aankoop dus niet legaal, ook niet als het dier als ‘gele appelslak’ wordt aangeboden.

Moet ik een appelslak melden bij de NVWA?

Ja, bij een vermoeden van Pomacea ben je ook als particulier verplicht dat direct te melden. De NVWA heeft daarvoor een meldformulier voor particulieren en bepaalt na onderzoek welke maatregelen nodig zijn. Je hoeft de soort niet zelf zeker te weten; een gegrond vermoeden volstaat. Geef foto’s, herkomst en informatie over eventuele eieren en planten mee.

Hoe planten appelslakken zich voort?

Appelslakken leggen eieren: Pomacea canaliculata zet felroze eipakketten boven water af, Marisa cornuarietis legt geleiachtige eimassa’s onder water. Marisa plant zich geslachtelijk voort, en vrouwtjes kunnen maanden sperma bewaren, dus ook een apart gezet dier kan nog eieren leggen. Kweken is voor beide groepen verboden, en de regels gelden ook voor eieren.

Wat eten appelslakken?

Appelslakken zijn alleseters die ook levende planten eten. Pomacea canaliculata eet waterplanten, plantenresten, biofilm en dierlijk materiaal; Marisa cornuarietis eet levende en afstervende planten, eieren en jonge slakken. Een voerschema voor de huiskamer is er niet, want houden is voor Pomacea verboden en voor Marisa alleen toegestaan als overgangsbezit.

Hoe groot wordt een appelslak?

Pomacea canaliculata wordt tot 6 cm, gemeten van de top tot het verste punt van de opening (EPPO, 2022). Pomacea diffusa is 40–60 mm hoog. Marisa cornuarietis heeft meestal een schelpdoorsnede van 35–50 mm. Vergelijk die getallen voorzichtig: bij Pomacea gaat het om de hoogte, bij de platte Marisa om de breedte van de schelp.

Mag ik mijn Marisa houden als ik hem al vóór augustus 2025 had?

Ja, een Marisa cornuarietis die je aantoonbaar al vóór 7 augustus 2025 hield, mag je houden tot hij sterft. Voorwaarden: het dier blijft in een gesloten omgeving, kan niet ontsnappen en mag zich niet voortplanten. Bewaar je bewijs goed. Voor Pomacea bestaat zo’n overgangsregeling niet; daar geldt de meldplicht.

Welk bewijs telt voor bezit van vóór 7 augustus 2025?

Een aankoopbewijs, gedateerde foto’s en een dierenartsrekening noemt RVO als mogelijke bewijsstukken. Het gaat erom dat het document duidelijk bij dit dier en bij de datum hoort. Een losse foto van internet of een zelfgekozen soortnaam overtuigt niemand. Twijfel je of jouw stukken volstaan, vraag dan na welke aanvullende gegevens nodig zijn.

Mag iemand anders mijn oude Marisa overnemen?

Ja, onder voorwaarden: RVO beschrijft overdracht van een dier onder de overgangsregeling zonder dat je eraan verdient, met administratie, en aan een nieuwe houder die zich aan alle voorwaarden houdt. Regel dat vooraf. Deze route geldt alleen voor Marisa die aantoonbaar overgangsbezit is, nooit voor een Pomacea: die mag je niet overdragen.