Zoetwatergarnalen: 10 soorten vergeleken op water en voer

Voor het aquarium zijn tien zoetwatergarnalen het vergelijken waard, van de vuurgarnaal van maximaal 3–4 cm tot de waaierhand Atya gabonensis van circa 14 cm. Kleur zegt weinig: rood, blauw en geel kunnen allemaal Neocaridina davidi zijn, terwijl bijen-, tijger- en Sulawesigarnalen elk een eigen Caridina-soort zijn met een eigen wateradvies. Kies daarom op wetenschappelijke naam, waterwaarden en manier van eten: grazer of filteraar.

Welke garnalensoorten zijn er voor het aquarium?

De bekende aquariumgarnalen vallen in vijf groepen: de vuurgarnaal met zijn kleurvormen, de amanogarnaal, de bijen- en tijgergarnalen uit Zuid-China en Hongkong, de Sulawesigarnalen en de grote waaierhandgarnalen. Ze verschillen in formaat, water en voedselvangst, dus kies één groep per bak. Begin je net, lees dan eerst de basis over garnalen houden.

Bron: UF/IFAS (2024), Fluval (z.d.), Klotz en von Rintelen (2014), von Rintelen en Cai (2009), Garnelenhaus Wiki en Schäfer (2021). De lengtes zijn houderijmaten zonder vaste meetwijze; wetenschappelijke revisies meten vaak alleen het kopborststuk (de carapax), dus vergelijk die getallen niet één op één.

Vuurgarnaal: één soort, veel kleuren

Rode, gele en blauwe dwerggarnalen zijn vaak allemaal Neocaridina davidi; N. heteropoda is een oudere naam voor dezelfde soort (UF/IFAS, 2024). Vrouwtjes zijn gemiddeld groter dan mannetjes. Als omnivoor graast de vuurgarnaal biofilm, algen en organisch materiaal van planten, stenen en hout.

Zijn grote voordeel zit in de jongen: die komen als garnaaltjes van 1–2 mm uit het ei, zonder vrijzwemmende larvenfase, dus in een gewone zoetwaterbak groeit een kolonie. Verzorging en kweek staan in het profiel van de vuurgarnaal.

Amanogarnaal: groter, en de jongen hebben brak water nodig

De amanogarnaal (Caridina multidentata) wordt maximaal ongeveer 5 cm en vermeerdert zich niet in zoet water, want zijn larven zijn planktonisch en hebben brak water en speciaal voer nodig (OATA, z.d.). Een vrouwtje met eieren levert dus geen kolonie op; kweken is een apart project met een eigen opkweekbak.

De soortkaart van Fluval adviseert 40 liter, 20–27 °C, pH 6,5–7,5 en een GH van 3–18 °dH. Volwassen dieren grazen algen en voerresten van oppervlakken, maar ook een algengrazer heeft vaak aanvullend voer nodig, en voer dat blijft liggen verslechtert het water (OATA, z.d.). Zie je amano's vooral als schoonmakers, vergelijk ze dan met de andere algeneters. Het volledige profiel staat bij de amanogarnaal.

Bijengarnaal, tijgergarnaal en Caridina cantonensis: drie aparte soorten

De bijengarnaal (Caridina logemanni) en de tijgergarnaal (Caridina mariae) zijn sinds 2014 eigen soorten, los van Caridina cantonensis, de naam waaronder je ze in de handel nog tegenkomt (Klotz & von Rintelen, 2014). Vraag bij aankoop naar de wetenschappelijke naam.

Bijengarnaal (Caridina logemanni)

Red Bee en Crystal Red zijn rood-witte kweekvormen van Caridina logemanni. De wilde dieren komen uit drie kleine bergbeken in het noordoosten van Hongkong, bij dood blad en stenen in ondiep water; een veldmeting gaf 19,8 °C en pH 6,0. De precieze vindplaatsen zijn alleen bij het typemateriaal vastgelegd, om die kleine populaties te beschermen.

De Garnelenhaus Wiki adviseert 18–25 °C, pH 6–7,5, GH 4–20 °dH en KH 0–6 °dH, met 0–3 als ideaal: zacht water met weinig buffer. Bijengarnalen grazen aangroei en plantenresten en krijgen daarnaast gevarieerd voer. De jongen doorlopen één kort larvestadium van 3–5 dagen en lopen daarna als juveniel over de bodem, dus kweken in zoet water lukt. Reken op een levensduur van anderhalf tot twee jaar.

Tijgergarnaal (Caridina mariae)

De wilde tijgergarnaal is halfdoorzichtig met donkere vlekken en dwarsstrepen. De oorspronkelijke beschrijving noemt een bergbeek en een moerassig gebied in Guangdong, waar hij samen met C. cantonensis voorkomt; de vaak gelezen herkomst Hongkong klopt niet. Hij eet aangroei en detritus, en ook de jongen zoeken hun voedsel op oppervlakken. Wateradvies en levensduur zijn gelijk aan die van de bijengarnaal.

Caridina cantonensis

Caridina cantonensis is een afzonderlijke soort die in naburige beken van de bijengarnaal leeft en daarvan verschilt in pootbouw en levende kleur. Gebruik de naam dus niet voor elke rood-witte of gestreepte garnaal.

Op een smal scherm kun je het schema horizontaal verschuiven. Bekijk schema op volledige grootte.

Sulawesigarnalen: kardinaalgarnaal, spinata en woltereckae

Caridina dennerli, C. spinata en C. woltereckae komen elk uit één meer op Sulawesi en leven daar op rotsen; het zijn soorten voor specialisten, niet voor een eerste garnalenbak (von Rintelen & Cai, 2009).

Caridina dennerli, de kardinaalgarnaal, leeft alleen in het Matanomeer, op rotsen en ander hard substraat. Hij is donkerrood tot paars met witte stippen en opvallend witte delen aan de voorste poten. Pas gevangen dieren kleurden onder stress binnen enkele minuten blauw: een tijdelijke verkleuring, geen kleurvorm.

Caridina spinata komt uit het Towutimeer en is karmijnrood met twee of drie geel-oranje dwarsbanden. Volwassen dieren leven daar dieper tussen de rotsen, jongen ondieper.

Caridina woltereckae komt ook uit het Towutimeer en bewoont rotsen in ondiep en dieper water. Hij is bruin-wit getekend en lijkt op Caridina spongicola, maar die leeft op zoetwatersponzen; neem de verzorging van de een dus niet over voor de ander.

Kweker Peter Baert hield onder meer dennerli en spinata in zes bakken van 60 × 30 × 30 cm bij 28 °C, pH 8–8,2, GH 4 en KH 4 (Baert, z.d.). Ze plantten zich voort, maar later verloor hij ongeveer 90 procent van de dieren, zonder vastgestelde oorzaak. Warm, alkalisch water dus, en een kweek die ook bij ervaren houders kan omslaan.

Waaierhandgarnalen: Atyopsis moluccensis en Atya gabonensis

Waaierhanden zijn filteraars die zwevende deeltjes uit de stroming vangen, en met 9 tot 14 cm zijn ze de grootste garnalen in dit overzicht (Schäfer, 2021).

De Aziatische waaierhand (Atyopsis moluccensis) leeft in snelstromende heuvel- en bergbeken met rotsen en ondergedompelde wortels (U.S. Fish and Wildlife Service, 2017). Hij houdt zijn waaiers open in de stroming en neemt volgens importeur Aquarium Glaser ook fijn droogvoer, voertabletten en diepvries-Cyclops op. Mannetjes hebben verdikte eerste looppoten. De larven ontwikkelen zich in zee, en in 2021 kwamen de dieren in de handel vooral uit wildvang.

Atya gabonensis vangt zwevende deeltjes met lange filterharen op de eerste twee paar scharen, en die waaiers blijven stabiel in stromend water (Liao et al., 2023). Geef beide soorten een rustplek in de stroming waar voedsel langs komt, en kijk of de waaiers ook echt deeltjes vangen.

Welke waterwaarden hebben garnalen nodig?

Elke soort heeft een eigen wateradvies: de vuurgarnaal verdraagt het breedste bereik, bijen- en tijgergarnalen willen zacht water met weinig KH en de Sulawesisoorten werden gekweekt in warm, alkalisch water.

Bron: Garnelenhaus Wiki (voorkeursbereik), Fluval (z.d.) en Baert (z.d.). De eerste vier rijen zijn houderijadviezen, de laatste rij is één kweekpraktijk.

Hard water met veel buffer valt binnen het advies van de vuurgarnaal, maar buiten dat van bijen- en tijgergarnalen. Wat GH en KH precies doen, lees je bij pH, KH en GH. Houd die waarden stabiel met regelmatige waterwissels met water dat bij je soort past.

Hoe groot moet een garnalenaquarium zijn?

Reken voor dwerggarnalen op minstens 30 liter en een groep van minstens tien dieren, en voor amanogarnalen op 40 liter (LICG, z.d.; Fluval, z.d.). Meer water houdt de waarden stabieler, en daar draait het bij garnalen om. OATA noemt voor amano's circa 20 liter; wij houden het specifiekere advies van 40 liter aan. Waaierhanden van 9–14 cm vragen een duidelijk grotere bak met stroming. Ken je de inhoud van je bak niet precies, reken hem dan uit met de inhoudscalculator.

Voeren en kweken: grazers, filteraars en larven

Hoe een soort eet en hoe de jongen opgroeien, bepaalt wat je bak moet bieden: begraasbare oppervlakken voor grazers, stroming voor filteraars en een aparte opkweek voor larven die zout water nodig hebben.

Bron: UF/IFAS (2024), OATA (z.d.), Klotz en von Rintelen (2014), Garnelenhaus Wiki, Schäfer (2021) en Liao et al. (2023).

Voer in kleine porties en haal weg wat blijft liggen; een rijpe bak met biofilm, mos en planten levert grazers het meeste voedsel. Meer over passende porties lees je bij voeren.

Garnalen in je aquarium zetten: zo pak je het aan

Zet garnalen pas in een ingelopen bak waarin ammoniak en nitriet op nul staan, en laat ze rustig wennen aan temperatuur en watersamenstelling (OATA, z.d.).

1. Laat de bak inlopen. Volg het aquarium opstarten tot ammoniak en nitriet op nul staan en het filterbed werkt.
2. Kies water dat bij de soort past. Meet GH, KH en pH en vergelijk ze met de watertabel.
3. Beveilig de techniek. Garnalen mogen niet in de filterinlaat of in kieren van apparatuur terechtkomen; zie het aquariumfilter.
4. Bied beschutting. Planten, javamos en andere schuilplekken geven jongen dekking.
5. Laat de dieren rustig wennen. Breng ze geleidelijk op de temperatuur en samenstelling van je bak; zie nieuwe dieren laten wennen.
6. Start met een groep. Zet minstens tien dwerggarnalen van één soort samen.
7. Controleer elke behandeling. Koper kan schadelijk zijn voor garnalen; gebruik alleen middelen die geschikt zijn voor ongewervelden.

Veelgemaakte fouten bij het kiezen van garnalen

• Kleur aanzien voor soort. Een rode, blauwe en gele garnaal kunnen allemaal Neocaridina davidi zijn, terwijl twee rood-witte garnalen verschillende Caridina-soorten kunnen zijn.
• Een oude handelsnaam overnemen. Crystal Red en Red Bee zijn kweekvormen van C. logemanni, niet van C. cantonensis.
• Amano's kopen om te kweken. Zonder brakwateropkweek groeien de larven niet op.
• Eén recept voor alle Caridina. Bijengarnalen willen zacht water met weinig KH, Sulawesisoorten werden gekweekt in warm, alkalisch water.
• Garnalen bij vissen zonder schuilplaatsen. Veel vissen eten jonge garnalen; lees over gezelschap en agressie voor je medebewoners kiest.
• Een waaierhand in stilstaand water. Zonder stroming vangen de waaiers te weinig voedsel.
• Dieren loslaten. Neocaridina davidi heeft zich buiten zijn oorspronkelijke gebied gevestigd, ook in door warm water beïnvloede Europese wateren. Geen van deze tien soorten staat op de Unielijst van invasieve exoten (NVWA, gecontroleerd op 18 oktober 2026), maar loslaten in de natuur doe je nooit.

Veelgestelde vragen over garnalensoorten

Wat is de grootste aquariumgarnaal?

Van de bekende aquariumgarnalen wordt Atya gabonensis met circa 14 cm het grootst, gevolgd door de Aziatische waaierhand Atyopsis moluccensis met circa 9 cm (Schäfer, 2021). Beide zijn filteraars die zwevend voedsel uit de stroming vangen. Ter vergelijking: de amanogarnaal haalt maximaal 5 cm en de vuurgarnaal 3–4 cm. Voor deze reuzen heb je een ruimere bak met stroming nodig.

Welke garnaal is het makkelijkst voor beginners?

De vuurgarnaal (Neocaridina davidi) is de makkelijkste start: hij heeft het breedste wateradvies van deze soorten, 16–28 °C en pH 6–8,5, en zijn jongen groeien in gewoon zoet water op. In een ingelopen bak van minstens 30 liter ontstaat zo een kolonie. Bijengarnalen en Sulawesisoorten vragen veel nauwkeuriger afgestemd water.

Hoeveel garnalen kun je in een aquarium houden?

Begin met minstens tien dwerggarnalen van één soort in een bak van bij voorkeur 30 liter of meer (LICG, z.d.). Meer water houdt de waterwaarden stabieler. Voor amanogarnalen geldt een advies van 40 liter. Die tienregel is bedoeld voor dwerggarnalen; waaierhanden van 9–14 cm vallen erbuiten en vragen een duidelijk grotere bak.

Welke temperatuur hebben garnalen nodig?

Dat hangt af van de soort: de vuurgarnaal verdraagt 16–28 °C, de amanogarnaal 20–27 °C en bijen- en tijgergarnalen 18–25 °C. De Sulawesisoorten dennerli en spinata werden in een kweekpraktijk bij 28 °C gehouden. Kies dus eerst de soort en stem daarna de verwarming af. Houd de temperatuur stabiel en laat nieuwe dieren rustig wennen.

Hoe oud worden garnalen?

Bijen- en tijgergarnalen worden volgens de Garnelenhaus Wiki ongeveer anderhalf tot twee jaar oud. Een groep blijft daardoor alleen bestaan als er regelmatig jongen bijkomen, dus zorg voor schuilplaatsen, begraasbare oppervlakken en stabiel water. Bij amanogarnalen blijft het aantal gelijk aan wat je koopt, omdat hun larven in zoet water niet opgroeien.

Hoe zie je of een garnaal een mannetje of vrouwtje is?

Bij de vuurgarnaal zijn vrouwtjes gemiddeld groter dan mannetjes (UF/IFAS, 2024). Bij de Aziatische waaierhand hebben mannetjes duidelijk verdikte eerste looppoten. Bekijk het dier rustig van opzij, want van boven of op een onscherpe foto zie je die verschillen slecht. Vergelijk bij twijfel meerdere dieren uit één groep naast elkaar.

Kun je amanogarnalen kweken in een zoetwateraquarium?

Nee, amanogarnalen vermeerderen zich niet in een gewoon zoetwateraquarium. Hun larven zijn planktonisch en hebben brak water en speciaal larvenvoer nodig (OATA, z.d.). Een vrouwtje met eieren zie je dus wel, een groeiende kolonie niet. Kweken kan alleen met een aparte opkweekbak met brak water. Wil je een kolonie die zichzelf aanvult, kies dan de vuurgarnaal.

Kunnen garnalen samen met vissen in een aquarium?

Ja, maar veel vissen eten jonge garnalen, ook als ze de volwassen dieren met rust laten (LICG, z.d.). Geef de garnalen daarom veel schuilruimte: mos en dichte planten geven jongen de meeste kans. Kies medebewoners met zorg en wil je een groeiende kolonie, dan werkt een aparte garnalenbak zonder vissen het best.